भारत–चीन आमने सामने भएको अवस्थामा प्रधानमन्त्री भ्रमण कति उचित ?

प्रकाशित मिति : श्रावण ७, २०७४ शनिबार

श्रावण ७, २०७४- भारत र चीनबीच तनाव उत्पन्न भइरहेका बेला प्रधानमन्त्री शेरबहादुर देउवाले भारत भ्रमण गर्न हुने या नहुने बहस कूटनीतिक संयन्त्रमा सुरु भएको छ । परराष्ट्र मन्त्रालयका केही अधिकारीले वर्तमान समयमा दुवै छिमेकमा भ्रमण गर्ने विषयमा गम्भीर विचारविमर्श गर्नुपर्ने औंल्याएका छन् । प्रधानमन्त्री देउवा भारत भ्रमणको गृहकार्यसँगै उपप्रधानमन्त्री तथा परराष्ट्रमन्त्री कृष्णबहादुर महराको चीन भ्रमणको तयारी पनि छ । भारत र चीन आमने सामने भएको यो समयमा दुवै मुलुकको भ्रमण त्यो तहबाट गर्न हुन्छ या हुँदैन भन्ने विषयमा कूटनीतिक निष्कर्ष आउन सकेको छैन ।

भारत र चीन सीमा विवादलाई लिएर ‘वाकयुद्ध’ गरिरहेको अवस्थामा भ्रमण गर्न उचित हुन्छ या हुदैन भन्ने विषय बहसमा आएको हो । भुटानसँगको चीनको सीमाको विषयमा सुरु भएको विवादमा भारत समेत मिसिएपछि अहिले भारत–चीन सम्बन्धमा तनाव उत्पन्न भएको छ । भुटान र चीनको दुईपक्षीय मामिलामा भारत प्रवेश गरेपछि यो अवस्था आएको बताइएको छ । दोक्लम क्षेत्रमा सडक निर्माणको विषयमा भुटान चीनबीच विवाद भएको र भारतीय सेना त्यो क्षेत्रमा पुगेपछि सेना नहटेसम्म चीनले बार्ता नै नगर्ने बताएपछि समस्या बढो छ । दुवै तर्फका सेनाहरु सीमामा  तैनाथ छन ।

यस्तो अवस्थामा प्रधानमन्त्री र उपप्रधानमन्त्री स्तरबाट छिमेकमा भ्रमण गर्न हुने या नहुने भन्ने प्रश्न चिन्ह खडा भएको छ । भारत र चीनबीचको सम्वन्धमा नेपाल पर्न नहुने भएकाले अहिले त्यो भ्रमण गर्नु राम्रो हुदैन भन्ने सुझाव यस क्षेत्रका विज्ञहरुको छ । भ्रमण नै गर्नु पर्ने भए विशेष दूत पठाएर बुझ्न राम्रो हुने उनीहरुको सुझाव छ । अवस्था अध्ययन गर्ने र यस्तै सम्वन्ध रहे भ्रमण गर्दा असर नगर्ने तर विग्रदै गएमा यसलाई बुझ्न र अध्ययन गर्न चुक्न नहुने सुझाव यस क्षेत्रका विज्ञहरुको छ ।

सन् १९६२ मा भारत र चीनबीच युद्ध हुँदा नेपालले दूत पठाएर आफ्नो तटस्थता स्पष्ट पारेको थियो । त्यसबेला दुवै मुलुकले नेपालमा आफ्ना दूतहरु पठाएर आफ्नो पक्षमा नेपाललाई तान्न खोजेका थिए । तर, नेपाल तटस्थ बसेको थियो । त्यसबेला नेपालको कूटनीतिक चातुर्यको प्रशंसा भएको थियो । अहिले पनि परम्परावादी भ्रमण सोचलाई थाति राखेर नेपालले त्यही प्रकारको कूटनीतिक चार्तुयता देखाउन पर्ने सुझाव एकथरीको छ । प्रधानमन्त्री देउवा असोज २ गतेको तेस्रो चरणको स्थानीय तह निर्वाचन अगावै भारत जानेगरि तयारी अघि बढेको छ ।

पूर्व राजदूत सुन्दरनाथ भट्टराई यो अवस्थामा प्रधानमन्त्रीको भारत भ्रमण हँुदा अर्को छिमेकीले कुन अर्थ लगाउँछ भन्ने कुरा सरकारले सोच्नु पर्ने बताउछन् । ‘सम्वन्ध आ(आफ्नै प्रकारका हुन्छन् तर दुवै छिमेकी हुनाले संवेदनशील अवस्थामा सरकारका कार्यकारी आफै घोत्लिन पर्ने हुन्छ’ चीन अध्ययन केन्द्रका कार्यकारी प्रमुख समेत रहेका भट्टराईले भने, ‘चीनतर्फ जाँदा भारतले र भारत तर्फ जादा चीनले हेर्ने दृष्टिकोणलाई विचार गर्न आवश्यक छ ।’ चीन र भारतको अडान हेर्दा त्यो समस्या सजिलै सल्टिने देखिदैन । यस्तो अवस्थामा नेपाल सिधा पर्न नहुने भन्दै ख्याल गरेर अघि बढ्न आवश्यक रहेको उनले बताए ।

परराष्ट्र मन्त्रालयले दुवैतर्फको भ्रमणको तयारी थालिसकेको छ । मन्त्रालयले पछिल्लो अवस्थाको बारेमा विश्लेषणभन्दा पनि भ्रमण गरिहालौं भन्ने सोचाईले यसमा सही सुझावसमेत नमिलेको परराष्ट्रकै केही अधिकारी बताउँछन । यसमा परराष्ट्र मन्त्रालय भित्र पनि बहस हुनुपर्ने केही अधिकारीहरुको धारणा छ । पूर्व परराष्ट्रमन्त्री तथा माओवादी केन्द्रका विदेश विभाग प्रमुख नारायणकाजी श्रेष्ठ भ्रमण गर्न सकिने भए पनि यो समस्या कसरी अघि बढ्छ भन्नेलाई नजिकबाट नियाल्नु आवश्यक रहेको बताउछन् । ‘भारत र चीनको दुईपक्षीय मामिलामा नेपाल पर्न हुँदैन । त्यसमा हामी ‘न्युट्रल’ नै बस्ने हो । यो विषय बाहिर हल्ला गरेर होइन भित्र बुझेर अघि बढ्न सक्नुपर्छ । कूटनीतिक निकाय यसमा चनाखो हुन जरुरी छ,’ श्रेष्ठले भने, ‘उनीहरु बीच समस्या समाधान हुने तर्फ अघि नबढे हामीले पुर्नविचार गर्नपर्छ । तर अहिले नै जानै हुँदैन म भन्दिनँ ।’

संसदको अन्तराष्ट्रिय मामिला तथा श्रम समितिका सदस्य लालबाबु यादव सरकारले यस्तो विषयमा बहस गर्नुपर्नेमा वेवास्ता गरेको बताउछन् । ‘संसदको समिति मिनी संसद हो । तर परराष्ट्र मन्त्रालयले त्यसको उपेक्षा गर्दै आएको छ । भ्रमण हुने या नहुने विषय पनि हामीलाई जानकारी छैन,’ उनले भने, ‘छिमेकको गाम्भिर्य र आफ्नो मुलुक भित्रको अवस्थालाई समेत ख्याल गर्न आवश्यक छ । भ्रमण नै सबैथोक होइन । नीति पनि मन्त्रालय आफै बनाउदै छ लागू पनि आफै गर्दै छ कूटनीति संचालनको के कुरा गर्ने र ?’ प्रधानमन्त्री भ्रमणबारे बहस गर्ने र विभिन्न विषयमा कहिलेकाही परराष्ट्रले छलफल गर्ने गरेको भए पनि अहिले त्यस्तो देखिएको छैन । भारत र चीनको समस्याको विषयमा सरकारले आन्तरिक रुपमा बहस गरेकै छैन । विज्ञहरुको सुझाव लिने तयारी अवस्था र धारणा बनाउने काम नगरेको भन्दै केही विज्ञहरुले चिन्ता समेत ब्यक्त गरेका छन् ।

प्रधानमन्त्रीका परराष्ट्र सल्लाहकार दिनेश भट्टराईले भ्रमणको विषयमा अहिले के गर्ने नगर्ने भन्ने निर्णय नभइसकेको बताए । ‘हामीले विज्ञहरुसँग छलफल गरेर सुझाव लिएर नै भ्रमणको एजेन्डा तथा अन्य तयारी अघि बढाउने हो । यसमा छलफल हुन्छ,’ उनले भने । पूर्व राजदूत जयराज आचार्यले भ्रमण गर्नै नहुने भन्ने नभएको, तर नेपालको तयारी के हो स्पष्ट हुन जरुरी रहेको बताए । नेपालको कूटनीतिक क्षमता खस्किएको अवस्था रहेको भन्दै उनले भने, ‘हामीले तटस्थता देखाउन सक्नुपर्छ । यसमा चुक्नु हुदैन ।’

 

KHASOKHAS EDITORIAL TEAM

Editor-in-Chief : Kishor Panthi
Deputy Editor-in-Chief : Ashmita Khadka
Executive Editor : Anil Adhikari
English Editor: Rajan Thapaliya
Editor: Deepak Pariyar
Editor (Business/US Politics) : Suresh Shahi
Multimedia Editor/Presenter : Kiran Marahatta
Europe Editor: Hari Krishna Panthi
Online Editors: Suraj Ghimire, Bikram Khatri, Aashish Khanal, Dikshya Panthi
Chief Photographer: Dipendra Dhungana
Editor (Empowerment) : Sapana Pariyar

KHASOKHAS TEAM

Int. Representative: KP Neupane(Jackson)
Resource Person: Bishwa Bahadur Shah
Goodwill Ambassador: Yam Baral

Contact Us

© 2021 KHASOKAHS. All Rights Reserved. Namaste International Media Group (worldwide) and Namaste Media Inc (USA)
Khasokhas is not responsible for the content of external sites and user generated contains. We don't collect comments on this site.
DEVELOPED BY appharu.com