गोफण्डमीबाट १० मिलियनसहित विदेशमा उठ्यो करोडौं डलर तर बाढीपीडितलाई दूध र औषधिकै अभाव
नेपालमा अगस्ट २६ को बाढीबाट विस्थापित मानिसहरू होल्डिङ सेन्टरमा। उनीहरुले आवास, खाद्यान्न, खानेपानी र औषधिको अभाव सामना गरिरहेका छन्। तस्बिर: डण्ड गुरुङ।
न्यूयोर्क — (नेपालको नुवाकोट र रसुवाबाट डण्ड गुरुङको थप रिपोर्टिङ) — नेपालमा अगस्ट २६ मा आएको विनाशकारी बाढीले नुवाकोटको त्रिशूली बजार बगाउँदा लीला देवी जोशीले आफ्नो घर, व्यवसाय र परिवारका धेरै सदस्य गुमाइन्। अहिले ६० वर्षीया जोशीले विपत्तिमा आमा गुमाएका आफ्ना १६ महिनाका नातिको हेरचाह गरिरहेकी छन्। जीवन अगाडि कसरी बढाउने भन्ने अनिश्चितताबीच उनीसँग अब धेरै कुरा बाँकी छैनन्।
जोशीको क्षति नेपालभर फैलिएको ठूलो विपत्तिको एउटा हिस्सा मात्र हो। बाढीपछि १,३०० भन्दा बढी शव फेला परेका छन् भने करिब ५,००० मानिस अझै बेपत्ता छन्।
“बच्चालाई दूध किनिदिने पैसा पनि छैन,” जोशीले भनिन्। “कहिलेकाहीँ एक-दुई बोतल दिनुहुन्छ, तर दूध पाउन पनि गाह्रो छ।”
गोफन्डमीले खसोखासलाई दिएको जानकारी अनुसार नेपाल तथा आसपासका क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीबाट प्रभावित व्यक्तिका लागि उक्त प्लेटफर्ममार्फत १० मिलियन डलरभन्दा बढी रकम संकलन भइसकेको छ। यो रकम आपत्कालीन राहत, अस्थायी आवास, पुनर्निर्माण तथा स्थलमै सहायता प्रदान गरिरहेकाहरुका लागि उठाइएको हो।
“नेपाल र आसपासका क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीबाट प्रभावित सबैप्रति हाम्रो गहिरो समवेदना छ,” गोफन्डमीका एक प्रवक्ताले खसोखासलाई भने। “यस प्राकृतिक विपत्तिपछि विश्वभरबाट गोफन्डमीमार्फत सहयोगको ठूलो लहर देखिएको छ।”
गोफन्डमीले आफ्नो नेपाल बाढी राहत हबमा समावेश हुने अभियानहरूलाई ट्रस्ट एन्ड सेफ्टी टोलीले समीक्षा गरेपछि विवरण अद्यावधिक गरिदै आएको जनाएको छ। गोफन्डमीबाट उठेको १० मिलियन डलरभन्दा बढी रकमले नेपालका लागि भएका सबै सहयोग संकलन प्रयासलाई भने प्रतिनिधित्व गर्दैन।
नेपाली डायस्पोराभरि परिवार, सामुदायिक संस्था, मन्दिर, गैरनाफामूलक समूह, खेलकुद क्लब र व्यक्तिहरूले गोफन्डमी, अन्य क्राउडफन्डिङ प्लेटफर्म, प्रत्यक्ष अपिल र स्थानीय कार्यक्रममार्फत सहयोग संकलन गरेका छन्। अमेरिकासहित विदेशमा बसोबास गर्ने नेपालीहरूले सरकारी माध्यमबाट प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमा पनि प्रत्यक्ष रकम पठाइरहेका छन्।
गोफन्डमीमा १११ अभियानको समीक्षा
खसोखासले गोफन्डमीको नेपाल बाढी राहत हब मा सूचीकृत १११ वटा सहयोग अभियानको समीक्षा गरेको छ। समीक्षाको समयमा ती अभियानमार्फत सामूहिक रूपमा करिब १५ लाख डलर संकलन भएको देखिएको छ।
त्यसमा अमेरिकी डलरमा करिब ११ लाख ७० हजार डलर, १ लाख ६९ हजार ब्रिटिस पाउन्ड र ३७ हजार युरो तथा नर्वेजियन क्रोनरमा सानो रकम समावेश छ। समीक्षा गरिएका बेला प्रचलित विनिमय दर प्रयोग गरी ती मुद्रालाई डलरमा रूपान्तरण गरिएको हो।
१५ लाख डलरको यो आँकडा ती १११ अभियानको एक समयको विवरण मात्र हो। यो नेपालका लागि गोफन्डमीमार्फत उठेको कुल रकम होइन र गोफन्डमीले उल्लेख गरेको १० मिलियन डलरभन्दा बढी रकमको शीर्षकगत हिसाबकिताब पनि होइन।
खसोखासले समीक्षा गरेका अभियानहरू अमेरिका, अष्ट्रेलिया, बेलायत, क्यानडा तथा युरोपका विभिन्न देशबाट सञ्चालन गरिएका छन्।
सबैभन्दा ठूलो अभियान ओहायोको कोलम्बसमा बसोबास गर्ने भुटानी-अमेरिकीहरूले आयोजना गरेको अभियान हो। उक्त अभियानले १ लाख डलरको लक्ष्य पार गर्दै १ लाख ५ हजार डलरभन्दा बढी संकलन गरेको छ।
अन्य ठूला अभियानमा अष्ट्रेलियाको वाराटाहमा एक परिवारका लागि सञ्चालन गरिएको सहयोग अभियान ले करिब ७० हजार डलर उठाएको छ। ओक्लाहोमाको एडमन्डमा सञ्चालन गरिएको एउटा अभियानले करिब ५९ हजार डलर र म्यासाचुसेट्सको लेक्सिङ्टनमा आयोजित अर्को अभियानले करिब ५१ हजार डलर संकलन गरेको छ।
अष्ट्रेलिया र न्यूयोर्क क्षेत्रका थुप्रै अभियानले करिब ३७ हजारदेखि ४३ हजार डलरसम्म उठाएका छन्। रोड आइल्यान्डको प्रोभिडेन्समा सरसफाइ किटका लागि रकम संकलन गर्ने एक अभियानले ५० हजार डलरको लक्ष्यतर्फ करिब ४२ हजार डलर संकलन गरेको छ।
अभियानको आकार र उद्देश्य फरक-फरक छन्। केही अभियान रसुवा वा त्रिशूली नदी आसपास अन्तिमपटक देखिएका परिवारका सदस्य खोजिरहेका आफन्तहरूले सुरु गरेका छन्। अन्य अभियानले बेत्रावती, त्रिशूली बजार, टिमुरे तथा अन्य बाढीप्रभावित बस्तीमा घर र व्यवसाय गुमाएका परिवारलाई सहयोग गर्न रकम उठाइरहेका छन्।
नेपाली संघसंस्था, विद्यार्थी समूह तथा गाइड र भरिया सञ्जालले सञ्चालन गरेका सामुदायिक अभियान पनि छन्। केहीले दसौं हजार डलर उठाएका छन्। भने अरूले केही सयदेखि केही हजार डलरसम्म संकलन गरेका छन्। विदेशमा रहेका नेपाली र उनीहरूका समर्थकहरूले उठाएको हरेक डलरको विवरण राख्ने कुनै एउटै सार्वजनिक डाटाबेस छैन।
केही सहयोग नेपाल पुगिसकेको छ
गोफन्डमीको नेपाल बाढी राहत हबमा समीक्षा गरिएका १११ अभियानभन्दा बाहिर पनि सहयोग संकलनका प्रयास भएका छन्।
न्यूयोर्कस्थित दारी क्लब यूएसए, एनवाई नेपाली काम पोस्ट र संयोजक लेलिन कँडेलको नेतृत्वमा सञ्चालन गरिएको सामुदायिक अभियानले ९३ दाताबाट ६,१६० डलर उठाएको थियो। गोफन्डमी शुल्क कटाएपछि बाँकी ५,९५४ डलर नेपाल सरकारको प्रधानमन्त्री कार्यालयअन्तर्गत ग्लोबल आईएमई बैंकमा रहेको राहत खातामा प्रत्यक्ष जम्माका लागि प्रक्रिया गरिएको आयोजकहरूले बताएका छन्।
“स्ट्यान्ड विथ नेपाल — इमर्जेन्सी रिलिफ एन्ड रिकभरी” शीर्षकको उक्त अभियान भोटेकोशी र त्रिशूली नदी किनारमा आएको बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखा जिल्लाका समुदायमा ठूलो क्षति पुर्याएपछि सुरु गरिएको थियो।
आयोजकहरूले सुरुमा नेपाली डायस्पोराका धेरै सदस्यलाई नेपालका बैंक खातामा प्रत्यक्ष रकम पठाउन व्यावहारिक कठिनाइ भएकाले अभियान सुरु गरिएको बताएका थिए। नेपाल सरकारले अन्तर्राष्ट्रिय सहयोग पठाउने प्रक्रिया सहज बनाएपछि आयोजकहरूले अभियान स्थगित गरेका र भावी दातालाई सरकारी माध्यम प्रयोग गर्न आग्रह गरेका छन्।
“नेपाल सरकारले विदेशमा रहेकाहरूलाई सहयोग गर्न सहज बनाइसकेकाले हामीले यो गोफन्डमी अभियान बन्द गरेका छौं,” कँडेलले यसअघिको एक सूचनामा भनेका थिए।
नेपाल बाढी राहत हबमा समीक्षा गरिएका १११ अभियानबाहिरको अर्को गोफन्डमी अभियान केशव राज सेडाईले “नेपाल बाढी विपद् राहत: पीडितका लागि आपत्कालीन सहयोग” शीर्षकमा सञ्चालन गरेका छन्।
अभियानमा सेप्टेम्बर ८ सम्म ६४ हजार डलरभन्दा बढी रकम उठिसकेको छ।
सेडाईले लिखित सम्झौताअनुसार सम्पूर्ण रकम नेपाल सरकारको प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा पठाउनका लागि न्यूयोर्कस्थित एक स्थानीय गैरनाफामूलक संस्थामा हस्तान्तरण गरिने बताएका छन्।
अभियान अगस्ट २६ को विपत्तिबाट प्रभावित परिवारलाई सहयोग गर्न स्थापना गरिएको हो। यसमा खाना, स्वच्छ पानी, अस्थायी आश्रय र औषधि आवश्यक परेकाहरू तथा बेपत्ता आफन्त खोजिरहेका परिवार समेटिएका छन्।
गोफन्डमीबाहिरको संकलन
सहयोग संकलन गोफन्डमीमा मात्र सीमित छैन।
इन्डियानाको फोर्ट वेनमा नेपाली समाज फोर्ट वेनले २२ हजार डलरभन्दा बढी रकम संकलन गरेको संस्थाका संस्थापक सदस्य तथा सचिव नरेश खड्काले बताए।
खड्काका अनुसार, त्यस क्षेत्रका विभिन्न संस्था र कार्यालयले स्वतन्त्र रूपमा रकम उठाएका थिए र नेपाल पठाउन उक्त समूहमार्फत रकम प्रवाह गरेका थिए।
अरू सामुदायिक सदस्यले जेफी जस्ता क्राउडफन्डिङ प्लेटफर्म प्रयोग गरेका छन् भने मन्दिर, गैरनाफामूलक संस्था, सामुदायिक संगठन र व्यक्तिहरूले आफ्नै संकलन र प्रत्यक्ष रकम पठाउने पहल गरेका छन्।
टेक्ससको अस्टिनमा युनाइटेड नेपाल एफसीका सदस्यहरूले मनोरञ्जनात्मक फुटबल खेललाई सहयोग संकलन अभियानमा रूपान्तरण गरे।
रेड लायन्स र ब्लु सामुराईबीचको मैत्रीपूर्ण खेलका क्रममा खेलाडीहरू खेलको बीचमै रोकिएर सँगै मैदानबाट बाहिरिएका थिए। उनीहरूले बाढीमा ज्यान गुमाएकाहरूको स्मृतिमा तथा बेपत्ता आफन्तको खबर पर्खिरहेका परिवारप्रति सम्मान जनाउन मैनबत्ती बालेका थिए।
संयोजक बसन्त खनालका अनुसार क्लबले ३९ सदस्यबाट २,००० डलर संकलन गरेको थियो। दान रकम २५ डलरदेखि १२० डलरसम्म थियो। खनालले संकलित सम्पूर्ण रकम प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा जम्मा गरिएको तथा दाताको नाम र रकम सार्वजनिक गरिएको बताए।
सरकारी राहत कोषमा प्रत्यक्ष सहयोग
डायस्पोराबाट आएको सहयोगमा सरकारले तोकेका राहत खातामा गरिएको प्रत्यक्ष योगदान पनि समावेश छ।
नेपाल सरकारको आधिकारिक विपद् राहत पोर्टल मार्फत विश्वका जुनसुकै स्थानबाट अन्तर्राष्ट्रिय बैंकिङ र भुक्तानी माध्यम प्रयोग गरी प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा योगदान गर्न सकिन्छ।
सरकारी तथ्यांकअनुसार सेप्टेम्बर ८ सम्म प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोष र प्रधानमन्त्री राहत कोषमार्फत करिब ८ करोड डलर संकलन भएको थियो। यसमा नेपालभित्रका दानका साथै विदेशमा रहेका नेपाली र अन्य व्यक्तिबाट प्राप्त सहयोग पनि समावेश छ।
सरकारी अधिकारीका अनुसार बाढीपीडितका लागि राहत कार्य सञ्चालन गर्न सरकारले ती कोषबाट करिब ६५ लाख डलर राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणलाई निकासा गरिसकेको छ।
दूध खोजिरहेकी एक हजुरआमा
त्रिशूली बजारकी लीला देवी जोशीले विपत्तिमा परिवारका सदस्य र घर गुमाएपछि आफ्ना १६ महिनाका नातिको हेरचाह गरिरहेकी छन्। जोशीका अनुसार उनले दुई बुहारी र दुई नातिनातिना गुमाइन्। उनका एक नाति भने बाँचेका छन् र अहिले उनकै हेरचाहमा छन्। बच्चाले अझै आमालाई खोजिरहने गरेको जोशीले बताइन्।
“उसले आमालाई खोज्छ र रुन्छ,” उनले भनिन्। “दूध खान खोज्छ। विपत्तिपछि उसले आमाको दूध पाएको छैन।”
राति उनी नातिको हेरचाहका लागि उठिरहन्छिन्।
“उठेर दूध दिन्छु,” उनले भनिन्। “अरू के गर्न सक्छु र?”
राहत केन्द्रले कहिलेकाहीँ एक वा दुई बोतल दूध दिए पनि आपूर्ति भरपर्दो नभएको जोशीले बताइन्।
“यहाँ खानेपानी पनि छैन,” उनले भनिन्। “दुई बोतल पानी बोकेर कोठामा लैजान्छु र बच्चाका लागि दूध तयार गर्छु।”
बाढीअघि त्रिशूली बजारमा आफ्नो घर, व्यवसाय तथा करिब डेढ करोडको सम्पत्ति रहेको जोशीले बताइन्। बाढीले पसल, गोदाम र सामान सबै नष्ट गरेको उनको भनाइ छ।
“करोडौंको सम्पत्ति थियो, तर अहिले बच्चालाई दूध किनिदिने पैसा पनि छैन,” उनले भनिन्।
“अब मसँग केही छैन,” उनले भनिन्। “घर छैन, जग्गा छैन। बस्ने ठाउँ, खाना र यो बच्चालाई हुर्काउन तथा पढाउन पैसा—सबै चाहिएको छ।”
औषधि किन्न नसक्ने मुटुका बिरामी
रसुवा जिल्लाको उत्तरगया गाउँपालिका–मैलुङका इनाम तामाङले विपत्तिमा घर र व्यवसाय गुमाएपछि औषधि प्राप्त गर्न कठिनाइ भइरहेको बताएका छन्।
होल्डिङ सेन्टरमा बसिरहेका तामाङ मुटुका बिरामी हुन्। विगत करिब तीन वर्षदेखि उपचार गराइरहेको र नियमित स्वास्थ्य परीक्षणका लागि समय–समयमा काठमाडौं जानुपर्ने उनले बताए। उनले प्रत्येक महिना छ प्रकारका औषधि सेवन गर्नुपर्छ।
“औषधि किन्न दुई-तीन हजार रुपियाँ लाग्छ,” उनले भने। “तर काठमाडौं गएर फर्किन यातायातमै करिब ५ हजार रुपियाँ चाहिन्छ। अहिले धेरै गाह्रो छ।”
सडक क्षतिग्रस्त भएकाले काठमाडौं पुग्न झनै कठिन भएको र स्वास्थ्य परीक्षणका लागि बढी समय लाग्ने उनले बताए। बाढीले उनको घर र पसल बगाएर परिवार धान्ने आयस्रोत समाप्त भएको छ।
“मेरो जे थियो—घर, पसल, सबै बगायो,” उनले भने। “केही बाँकी छैन।”
उनकी श्रीमतीलाई पनि मधुमेह छ र औषधि आवश्यक पर्ने उनले बताए। सडक तथा अन्य बाटो नष्ट भएपछि मैलुङ पुग्न अत्यन्त कठिन भएको उनको भनाइ छ।
“अहिले त्यहाँ पुग्ने बाटो छैन,” उनले भने। “माथिबाट पैदल हिँडेर मात्र मानिस पुग्न सक्छन्।”
विपत्तिअघि आफूले व्यवसायमार्फत काम गरेर परिवार धान्न सक्ने गरेको उनले बताए। तर अहिले कहाँ बस्ने, कसरी आम्दानी गर्ने र उपचारलाई कसरी निरन्तरता दिने भन्नेबारे उनी अन्योलमा छन्।
“बस्नका लागि सुरक्षित ठाउँ चाहिएको छ,” उनले भने। “बालबालिका स्कुल जानुपर्छ र हामीले काम गरेर कमाउनुपर्छ।”
उनका अनुसार बाँचेकाहरूका लागि सुरक्षित आवास र जीविकोपार्जन पुनः सुरु गर्न सहयोग उपलब्ध गराउनु सरकारको तत्काल प्राथमिकता हुनुपर्छ।
“राहतको खाना खाएर मात्र हामी बाँच्न सक्दैनौं,” उनले भने। “भोलि बच्चाहरू स्कुल जानुपर्छ। हामीले आफ्नै लागि काम गरेर कमाउनुपर्छ।”
अगस्ट २६ को विपत्तिले रसुवा–चीन सीमाक्षेत्र तथा त्रिशूली नदी प्रणाली आसपासका बस्तीमा क्षति पुर्याएको थियो। घर, व्यवसाय, पुल तथा अन्य पूर्वाधार ध्वस्त हुँदा मानिसको मृत्यु, बेपत्ता र विस्थापन भएको थियो।
प्रारम्भिक चरणमा खोज तथा उद्धार र सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरणलाई प्राथमिकता दिइएको थियो। अस्थायी आश्रयस्थल र होल्डिङ सेन्टरमा रहेका बाँचेकाहरूलाई अहिले आवास, औषधि, शिक्षा र जीविकोपार्जनका लागि पनि सहायता आवश्यक छ।
खाद्यान्न र खानेपानी तत्कालका अनिवार्य आवश्यकता हुन्। घर र व्यवसाय गुमाएका परिवारलाई जीवन पुनर्निर्माणका लागि दीर्घकालीन सहायता पनि आवश्यक छ।
यो सामग्री विविधतापूर्ण स्थानीय सञ्चारमाध्यमलाई सहयोग गर्ने गैरनाफामूलक संस्था यूआरएल कलेक्टिभ को अनुदानबाट सम्भव भएको हो।