बेपत्ता अमेरिकीका परिवारले नेपालमा उद्धार प्रयास विस्तार गर्न आग्रह गर्दै रुबियोलाई पत्र पठाउने
भोटेकोसीको बाढीले नुवाकोटको त्रिशूली बजारमा ठूलो क्षति पुर्याएपछि सुरक्षाकर्मीले जोखिम मोलेर खोजी, उद्धार तथा राहत कार्य जारी राखेका छन्। प्रभावित क्षेत्रमा हेलिकोप्टरमार्फत उद्धार सामग्री र जनशक्ति परिचालन गरिएको छ। तस्बिर: प्रदीप राज वन्त, नुवाकोट
नेपालका रसुवा जिल्लामा अगस्ट २६ मा आएको विनाशकारी बाढीपछि बेपत्ता रहेका अमेरिकी तथा अन्य विदेशी नागरिकका परिवारले अमेरिकी विदेशमन्त्री मार्को रुबियो, संसदका सदस्यहरू तथा अन्य अमेरिकी अधिकारीलाई शनिबार संयुक्त पत्र पठाउँदै नेपालमा अमेरिकी उद्धार प्रयासलाई अझ प्रभावकारी र प्रत्यक्ष बनाउन माग गर्ने भएका छन्।
पत्र अगस्ट २९ को मितिमा तयार गरिएको छ। बाढीले रसुवामा भोटेकोशी र त्रिशूली नदीका उपत्यका हुँदै बग्ने क्रममा आफन्तहरू सम्पर्कविहीन भएको परिवारहरूको भनाइ छ। उक्त क्षेत्र कैलाश पर्वत जाने वा फर्किने यात्रु तथा तीर्थयात्रीले प्रयोग गर्ने मार्ग हो। यो मार्ग तिब्बतसँग जोडिएको केरुङ सीमा नाका हुँदै जान्छ।
उनीहरूले शनिबार राति ११:४५ बजेसम्म अमेरिकी सेनाको केन्द्रीय समयअनुसार हस्ताक्षर संकलन गर्ने र त्यसपछि रुबियो तथा कांग्रेसका सदस्यहरूलाई अपिल पठाउने योजना बनाएका छन्। समयसीमापछि प्राप्त हुने हस्ताक्षरलाई अर्को पत्र तथा अन्य सरकारसमक्ष गरिने अपिलमा समावेश गरिने आयोजकहरूले बताएका छन्।
याचिका तथा पूर्ण पत्र अंग्रेजी, हिन्दी र गुजराती भाषामा उपलब्ध छन्। परिवारहरूले बेपत्ता व्यक्तिको नाम, अन्तिम पटक देखिएको स्थान तथा उनीसँग यात्रा गरिरहेको समूहसम्बन्धी जानकारी थप्न सक्नेछन्। आयोजकहरूका अनुसार स्थानसम्बन्धी विवरणले खोज तथा उद्धार समन्वयकर्तालाई मानिसहरू अझै फसेको वा बेपत्ता हुन सक्ने क्षेत्र पहिचान गर्न सहयोग पुर्याउनेछ।
शनिबार बिहान ८:१७ बजेसम्म केन्द्रीय समयअनुसार उक्त पत्रमा ५८ जना बेपत्ता व्यक्तिको तर्फबाट १,४२४ परिवार सदस्य तथा साथीहरूले हस्ताक्षर गरेका थिए। ती ५८ जनामध्ये ३२ जना अमेरिकी र २६ जना अन्य देशका नागरिक रहेको पत्रमा उल्लेख छ। थप ६६ हस्ताक्षर प्राप्त भए पनि पूरा नाम उल्लेख नभएकाले ती सार्वजनिक सूचीमा देखाइएको छैन।
अमेरिकी अधिकारीसमक्ष सात प्रमुख माग
परिवारहरूले राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले नेपाललाई सहायता उपलब्ध गराउने प्रस्तावलाई तत्काल कार्यान्वयन गर्न सकिने ठोस कदममा परिणत गर्न अमेरिकासँग आग्रह गरेका छन्।
परिवारहरूले नेपाललाई अमेरिकी सेनाका उच्च हिमाली क्षेत्रमा सञ्चालन गर्न सकिने हेलिकोप्टर, चालक दल, इन्धन तथा जमिनमा सञ्चालनका लागि आवश्यक सहयोग औपचारिक रूपमा प्रस्ताव गर्न माग गरेका छन्। नेपालले सहायता स्वीकार गरेमा हेलिकोप्टरलाई सोही दिन परिचालन गर्न सकिने अवस्थामा राख्न पनि उनीहरूले आग्रह गरेका छन्।
त्यसैगरी, थर्मल तथा इन्फ्रारेड क्यामेरा जडान गरिएका खोज तथा उद्धार ड्रोन, भग्नावशेषमुनि मानिस जीवित रहेको संकेत पत्ता लगाउन सक्ने ग्राउन्ड राडार, मोबाइल फोनको स्थान पत्ता लगाउने प्रविधि, उपत्यकामा अस्थायी मोबाइल नेटवर्क तथा हिलो र ढुंगामुनि मानिसको उपस्थिति पत्ता लगाउन सक्ने अन्य उपकरण उपलब्ध गराउन परिवारहरूले माग गरेका छन्।
परिवारहरूले रसुवागढीदेखि त्रिशूली बजार र देवघाटसम्मको क्षेत्र समेट्ने राष्ट्रिय तथा व्यावसायिक स्याटेलाइट तस्बिर उपलब्ध गराउन पनि आग्रह गरेका छन्। बादल छिचोल्दै भूभागको जानकारी लिन सक्ने राडार इमेजरीसमेत उपलब्ध गराउन र त्यसको तस्बिर तथा विश्लेषण नेपाली सेनाका खोज तथा उद्धार समन्वयकर्तासँग प्रत्यक्ष साझा गर्न उनीहरूले माग गरेका छन्।
पत्रमा काठमाडौंमा अमेरिकी अर्बन सर्च एन्ड रेस्क्यु टोली परिचालन गर्न पनि आग्रह गरिएको छ, ताकि नेपालले आवश्यक ठानेमा उक्त टोलीको सहायता तत्काल स्वीकार गर्न सकोस्।
परिवारहरूले कन्सुलर सेवा पनि विस्तार गर्न माग गरेका छन्। प्रत्येक परिवारका लागि एक जना सम्पर्क अधिकारी तोक्ने, दैनिक अपडेट उपलब्ध गराउने, काठमाडौंमा निश्चित स्थानमा कन्सुलर अधिकारी खटाउने, उद्धार गरिएका व्यक्तिलाई उपचार गरिरहेका अस्पतालमा कर्मचारी पठाउने तथा रसुवामा अग्रिम सहायता केन्द्र स्थापना गर्ने माग उनीहरूले गरेका छन्।
त्यस्तै, तिब्बततर्फको केरुङ क्षेत्रमा पहुँच सुनिश्चित गर्न, त्यहाँ भेटिएका वा उपचार गरिएका विदेशी नागरिकबारे जानकारी प्राप्त गर्न र सीमापार खोज तथा उद्धार प्रयास समन्वय गर्न अमेरिकाले चीनसँग संवाद गर्नुपर्ने परिवारहरूको माग छ।
परिवारहरूले विपद्को व्यापकतालाई प्रतिबिम्बित गर्ने गरी पर्याप्त विपद् सहायता कोष उपलब्ध गराउन पनि अमेरिकासँग आग्रह गरेका छन्।
त्यसैगरी, बेपत्ता अमेरिकी नागरिकसँगै समान पर्यटक समूहमा यात्रा गरिरहेका अष्ट्रेलिया, बेलायत, भारत र सिंगापुरका नागरिक पनि रहेकाले ती देशसँग अमेरिकाले समन्वय गर्नुपर्ने पत्रमा उल्लेख छ।
उद्धार प्रतिक्रियामा कमजोरी रहेको परिवारहरूको गुनासो
पत्रमा काठमाडौंस्थित अमेरिकी दूतावास तथा नेपालका सैनिक र हेलिकोप्टर चालक दलले गरेको कामको परिवारहरूले प्रशंसा गरेका छन्। पत्रअनुसार नेपाली सेना तथा उद्धार टोलीले ३,७०० भन्दा बढी मानिसको उद्धार गरिसकेका छन्। तर, स्याफ्रुबेंसी र टिमुरेजस्ता माथिल्लो उपत्यकाका दुर्गम क्षेत्रमा सीमित पहुँचका कारण खोजी कार्य प्रभावित भएको परिवारहरूको भनाइ छ। ती क्षेत्रमा हेलिकोप्टर अवतरण गर्नसमेत कठिन भएको उनीहरूले बताएका छन्।
उपत्यकामाथि रहेको एउटा तालबाट पानी भरिएर बाहिरिएपछि उद्धार कार्य केही समयका लागि रोकिएको र पछि बाढीको चेतावनीबीच पुनः सुरु गरिएको परिवारहरूले बताएका छन्। त्यस क्षेत्रमा अर्को तालसमेत बनेको र यसले जोखिम थप बढाएको उनीहरूको भनाइ छ।
पत्रमा नेपालको परराष्ट्र मन्त्रालय ले अहिले विदेशी खोज तथा उद्धार टोली आवश्यक नभएको तर लक्षित प्राविधिक सहयोग स्वीकार गर्न सकिने बताएको उल्लेख छ। नेपालले अनुरोध गरेमा वा सहायता स्वीकार गरेमा तत्काल परिचालन गर्न सकिने गरी अमेरिकी कर्मचारी र उपकरण पहिले नै तयारी अवस्थामा राख्न परिवारहरूले अमेरिकासँग आग्रह गरेका छन्।
“हामी अमेरिकी हौं र हाम्रा परिवारका सदस्यलाई अहिले नै उद्धार गरिदिन हाम्रो सरकारसँग आग्रह गरिरहेका छौं,” पत्रमा भनिएको छ।
धेरै आफन्त काठमाडौं पुगिसकेको र उनीहरूले टुर अपरेटर तथा नेपाली अधिकारीसँग समन्वय गरिरहेको पत्रमा उल्लेख छ। तर, बेपत्ता व्यक्तिहरूको अन्तिम ज्ञात स्थान, उद्धार गरिएका व्यक्ति, भेटिएका शव तथा खोजी अभियानबारे एकीकृत जानकारी प्राप्त गर्न कठिन भइरहेको परिवारहरूले बताएका छन्।
परिवारहरूले अमेरिकी प्रारम्भिक प्रतिक्रियालाई पनि अपर्याप्त भनेका छन्। उनीहरूका अनुसार अमेरिकी प्रतिक्रियामा अवस्थाको निगरानी, हटलाइन, ५ लाख अमेरिकी डलर बराबरको राहत सामग्री तथा एक जना विपद् प्रतिक्रिया सल्लाहकार मात्र रहेको र ९० जना अमेरिकी अझै सम्पर्कविहीन रहेको अवस्थामा यो पर्याप्त नभएको उनीहरूको तर्क छ।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले ९० जना अमेरिकी अझै सम्पर्कविहीन रहेको र पाँच जना अमेरिकीको उद्धार भएको जनाएको छ। तर, नेपाल पर्यटन बोर्डको छुट्टै अपडेट ले विपद्बाट प्रभावित विदेशी पर्यटकबारे थप जानकारी दिएको छ। नेपाल पर्यटन बोर्डको देशअनुसारको विवरणमा उद्धार गरिएका २६१ पर्यटकमध्ये तीन जना अमेरिकी नागरिक रहेको उल्लेख छ।
नेपाली तथा चिनियाँ अधिकारीहरूले खोजी तथा मूल्यांकन जारी राखेकाले मृत्यु तथा बेपत्तासम्बन्धी सार्वजनिक तथ्यांक परिवर्तन हुँदै आएको छ। नेपाल प्रहरीको पछिल्लो अपडेट अनुसार ६६९ शव फेला परिसकेका छन् भने २,३०१ जना घाइते वा उद्धार गरिएका छन्। खोजी तथा पहिचान प्रक्रिया जारी रहेकाले अझै बेपत्ता मानिसको संख्या परिवर्तन भइरहेको छ।
बेपत्ता व्यक्तिहरू र अन्तिम ज्ञात स्थान
पत्रसँग संलग्न सूचीमा न्यूयोर्क, न्यू जर्सी, भर्जिनिया, टेक्सस, मिचिगन, क्यालिफोर्निया, एरिजोना, म्यासाचुसेट्स, मेरिल्यान्ड, फ्लोरिडा, इलिनोइस, ओहायो र टेनेसीलगायत राज्यमा बसोबास गर्ने वा नागरिकता भएका व्यक्तिहरू समावेश छन्।
बेपत्ता व्यक्तिहरू हिमालयन ग्लेसियर एडभेन्चर एन्ड ट्राभल, द ट्रेकर्स सोसाइटी, क्लासिक भ्याकेसन्स नेपाल, कैलाश जर्निज, नेपाल ट्रेकिङ प्लानर्सलगायत विभिन्न टुर अपरेटरसँग यात्रा गरिरहेको बताइएको छ।
पत्रअनुसार ५८ मध्ये २७ जना अन्तिम पटक टिमुरेस्थित होटल कैलाशमा रहेको जानकारी थियो। अन्य १३ जना तिब्बततर्फको केरुङ अर्थात् ग्यिरोङमा रहेको अन्तिम जानकारी थियो। नौ जना रसुवागढी सीमा नाकामा रहेको अन्तिम जानकारी थियो भने पाँच जना स्याफ्रुबेंसीमा रहेको बताइएको छ। थप चार जनाका लागि दुईवटा सम्भावित अन्तिम स्थान उल्लेख गरिएको छ।
सूचीमा अमेरिका, अष्ट्रेलिया, क्यानडा, बेलायत, सिंगापुर, दक्षिण अफ्रिका र फ्रान्सका नागरिकहरू रहेका छन्। पत्रअनुसार उनीहरूमध्ये धेरैजना कैलाश पर्वत यात्राका एउटै टुर समूहमा सहभागी थिए। ती समूहमा नेपाल, भारत तथा दुई दर्जनभन्दा बढी अन्य देशका तीर्थयात्री, गाइड तथा कामदारहरू पनि सहभागी थिए।
सूचीमा बार्टलेट, इलिनोइसकी पूनम ठक्कर; मिडलोथियन, भर्जिनियाकी आकांक्षा पटेल; ग्लेन ओक्स, न्यूयोर्ककी बिना पारिख; क्वीन्स, न्यूयोर्कका नीलम शर्मा र रमेश शर्मा; न्यूयोर्क सिटीका राशि शशिधरन र रेखा शशिधरनलगायत अन्य व्यक्तिहरू छन्। उनीहरूको अन्तिम ज्ञात स्थान टिमुरे, रसुवागढी, स्याफ्रुबेंसी वा ग्यिरोङ आसपास रहेको बताइएको छ।
विपद्को अवस्था
तिब्बतसँग जोडिएको नेपालको हिमाली जिल्ला रसुवाका विभिन्न क्षेत्रमा आएको आकस्मिक बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। ठूलो मात्रामा हिलो, ढुंगा र पानी नदीको उपत्यकाबाट बगेपछि बाढी आएको हो। उक्त क्षेत्रमा ग्यिरोङ र तिब्बततर्फ जाने मुख्य स्थलमार्ग रहेको छ, जुन कैलाश पर्वत जाने तीर्थयात्री तथा अन्य यात्रुले प्रयोग गर्छन्।
खराब मौसम, क्षतिग्रस्त पूर्वाधार, अस्थिर भूभाग तथा थप बाढीको जोखिमले खोजी तथा उद्धार कार्यलाई जटिल बनाएको छ। नेपाली सुरक्षा निकाय र विमानमार्फत उद्धार कार्य जारी रहे पनि कठिन भौगोलिक अवस्थाका कारण दुर्गम बस्ती तथा उपत्यकाका केही भागमा पहुँच सीमित भएको छ।
पत्र पूनम ठक्करको परिवारको समन्वयमा तयार गरिएको दस्तावेजमा उल्लेख छ। पत्र रुबियोलाई सम्बोधन गरिएको छ भने राष्ट्रपति, कन्सुलर, दक्षिण तथा मध्य एसिया र मानवीय मामिलासम्बन्धी जिम्मेवारीमा रहेका वरिष्ठ विदेश मन्त्रालय अधिकारी, नेपालका लागि अमेरिकी राजदूत तथा सिनेटको विदेश सम्बन्ध समिति र प्रतिनिधिसभाको विदेश मामिला समिति का अध्यक्ष तथा वरिष्ठ सदस्यहरूलाई प्रतिलिपि पठाइनेछ।
६६९ शव फेला, २,३०० भन्दा बढी घाइते वा उद्धार
नेपाल प्रहरीले शनिबार स्थानीय समयअनुसार साँझ ४ बजे सार्वजनिक गरेको पछिल्लो अपडेट अनुसार रसुवा–भोटेकोशी बाढी उद्धार अभियानका क्रममा २७ जना प्रहरी अझै सम्पर्कविहीन छन्। खोजी, उद्धार तथा राहत कार्यमा ८,५९८ जना प्रहरी परिचालन गरिएको प्रहरीले जनाएको छ।
नेपाल प्रहरीले अहिलेसम्म ६६९ शव फेला परेको जनाएको छ। फेला परेका शवमध्ये रसुवामा १३, धादिङमा ४९, गोरखामा ५४, नवलपरासी पूर्वमा १५८, नुवाकोटमा ४९, चितवनमा २४८, तनहुँमा ३१ र नवलपरासी पश्चिममा ६५ वटा रहेका छन्।
प्रहरीका अनुसार २,३०१ जना घाइते वा उद्धार गरिएका छन्। तीमध्ये रसुवामा ६०६, नुवाकोटमा १,६९२ र धादिङमा तीन जना रहेका छन्। उपचार गराइरहेका वा उपचारपछि डिस्चार्ज भएका १४० जना घाइतेलाई काठमाडौं उपत्यकाका विभिन्न अस्पतालमा ट्र्याक गरिरहेको प्रहरीले जनाएको छ।
यसैबीच, नेपाल पर्यटन बोर्डले शनिबार बाढीबाट प्रभावित पर्यटक तथा यात्रुको खोजी, उद्धार, स्थानान्तरण तथा सहयोगका कार्य जारी रहेको जनाएको छ। नेपाल पर्यटन बोर्डले अगस्ट २९ मा जारी गरेको सिचुएसन अपडेट–८ अनुसार स्थानीय समयअनुसार साँझ ६ बजेसम्म २६१ पर्यटकको उद्धार गरिएको, तीन जना अधिकारीहरूसँग सम्पर्कमा रहेको र ३२० जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको उल्लेख छ।
नेपाल पर्यटन बोर्डको देशअनुसारको विवरणमा १५ देशका २६१ उद्धार गरिएका पर्यटक समावेश छन्। सूचीमा तीन जना अमेरिकी, १६७ जना भारतीय, ४० जना चिनियाँ, चार जना जर्मन, चार जना माल्टाका, दुई जना इटालियन, दुई जना रुसी, दुई जना स्विस, दुई जना स्पेनिस, दुई जना टर्किस तथा बेल्जियम, बुल्गेरिया, ओमान र पोर्चुगलका एक–एक जना नागरिक रहेका छन्। उद्धार गरिएका २१ जना विदेशी नागरिकको पहिचान अझै खुल्न सकेको छैन।
नेपाल पर्यटन बोर्डले विपद्बाट प्रभावित विदेशी नागरिकबारे जानकारी तथा सहयोगका लागि सम्बन्धित कूटनीतिक नियोगसँग समन्वय गरिरहेको जनाएको छ। बोर्डका अनुसार सिंगापुर र न्यूजिल्यान्डका कूटनीतिक नियोगका प्रतिनिधिहरूले आफ्ना सम्पर्कविहीन नागरिकको खोजीमा सहयोग माग्दै अगस्ट २८ मा बोर्डको कार्यालयमा भेट गरेका थिए।
नेपाल पर्यटन बोर्डले सरकारका सम्बन्धित निकाय तथा पर्यटन क्षेत्रका सरोकारवालासँग सूचना आदानप्रदान र समन्वयमा सहयोग गरिरहेको जनाएको छ। प्रमाणित जानकारी उपलब्ध हुँदै गएपछि थप सहयोग उपलब्ध गराउने बोर्डले बताएको छ। प्रभावित यात्रुको सुरक्षा र अवस्थाबारे जानकारीलाई प्राथमिकता दिइएको बोर्डको भनाइ छ।
बोर्डको अपडेटअनुसार काठमाडौं–मुग्लिन सडकखण्ड पूर्ण रूपमा सञ्चालनमा आएको छ र उक्त मार्गमा सामान्य आवतजावत भइरहेको छ। तर, रसुवा, नुवाकोट, धादिङ र गोरखाका विभिन्न सडकखण्ड अझै बाढीबाट प्रभावित छन्। देशका अधिकांश अन्य क्षेत्रमा सडक सञ्जाल सामान्य रूपमा सञ्चालनमा रहेको बोर्डले जनाएको छ।
नेपाल पर्यटन बोर्डले पर्यटक तथा यात्रुलाई यात्रा सुरु गर्नुअघि पछिल्लो सडक तथा मौसमको अवस्था जाँच गर्न आग्रह गरेको छ। विशेषगरी प्रभावित जिल्लातर्फ वा ती जिल्लामार्फत यात्रा गर्दा स्थानीय प्रशासन तथा सुरक्षा निकायको निर्देशन पालना गर्न बोर्डले अनुरोध गरेको छ।
आपत्कालीन सहयोगका लागि नेपाल पर्यटन बोर्डले टोल–फ्री नम्बर १२३४, सरकारी आपत्कालीन हटलाइन ११४४ र पर्यटक प्रहरीको नम्बर ९८५१२८९४४५ उपलब्ध गराएको छ।