साकार बन्दै नेपालकै विजुलीबाट नेपाल उज्यालो बनाउने उर्जामन्त्रीको योजना - KHASOKHAS

साकार बन्दै नेपालकै विजुलीबाट नेपाल उज्यालो बनाउने उर्जामन्त्रीको योजना

ऊर्जा, जलस्रोत तथा सिँचाइमन्त्री वर्षमान पुन ‘अनन्त’ले बैशाख २५ गते श्वेतपत्र जारी गर्दै १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने घोषणा गरे ।
तत्कालीन परिस्थितिमा अस्वभाविक लाग्ने विद्युत् उत्पादनको सुनिश्चितता पत्यारलाग्दो बन्दै गएको छ । उर्जामन्त्री पुनले गरिरहेका केही नीतिगत व्यवस्थाले विद्युत् उत्पादन सुनिश्चित हुँदै गएको छ ।

निजी क्षेत्रबाट विद्युत् उत्पादन गर्ने कम्पनी अर्थात् ऊर्जा प्रवद्र्धकसँग विद्युत् प्राधिकरणले अनिवार्य विद्युत् खरिद गर्ने सुनिश्चित दिएपछि विद्युत् उत्पादन पनि सुनिश्चित भएको हो । विद्युत् बेच्ने बजारको अन्योलबीच निजी क्षेत्रका लगानीकर्ता जोखिम मोल्न डराइरहेका थिए, बैंकहरू जलविद्युत् परियोजनामा लगानी गर्न जोखिम देखिरहेका थिए । तर अब निजी क्षेत्रले विद्युत् प्राधिकरणसँग सम्झौता गरेर विद्युत् उत्पादन गरेमा बजार सुनिश्चित भएको छ ।

उर्जा मन्त्रालयले ऊर्जा प्रवद्र्धकसँग विद्युत् खरिद सम्झौता ‘टेक अर पे’ अर्थात् विद्युत् किन्नैपर्ने गरी सम्झौता गर्ने निर्णय गरेको छ । यसअघि ‘टेक एण्ड पे’ अर्थात् किन्न पनि सक्ने वा नकिन्न पनि सक्ने गरी सम्झौता हुने गरेको छ । पूरानो व्यवस्था अनुसार विद्युत् प्राधिकरणले विद्युत् नकिनेको अवस्थामा उत्पादन खेर जाने र घाटा लाग्ने डर ऊर्जा प्रवद्र्धकमा थियो ।

आगामी १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादनलाई सघाउन विद्युत् प्राधिकरणको बोर्ड बैठकले विद्युत् खरिद सम्झौता ‘टेक अर पे’मा गर्ने निर्णय गरेको हो । सम्झौता अनुसार विद्युत् खरिद गर्दा आइपर्ने वित्तीय जोखिमलाई नेपाल सरकारले बहन गर्ने समेत सुनिश्चित भएको छ ।

मन्त्री पुनको अध्यक्षतामा बसेको बैठकले आर्थिक वर्ष २०८४/८५ सम्ममा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन गर्ने लक्ष्यलाई आधार मान्दै ५ हजार २ सय ५० मेगावाटसम्म ‘रन अफ रिभर’ प्रकृतिका आयोजनाको ‘टेक अर पे’मा विद्युत् खरिद सम्झौता निर्णय गरेको छ ।

मन्त्रालयमा बसेको बैठकले प्राधिकरणलाई ‘टेक एण्ड पे’मा गरेको सम्झौतालाई पनि संशोधन गरेर ‘टेक अर पे’मा गर्न भनेको छ । ‘टेक अर पे’मा आधारित खरिद सम्झौता भएका आयोजनाको विद्युत् प्राधिकरणले किन्नैपर्छ । किनेको विद्युत् खपत गर्ने दायित्व प्राधिकरणको हुनेछ ।

विद्युत् उत्पादनमा प्रोत्साहन गर्न र जोखिम न्यूनीकरणका लागि निजी क्षेत्रका ऊर्जा उत्पादकले लामो समयदेखि विद्युत् खरिद सम्झौता ‘टेक अर पे’ आधारमा गर्न माग गर्दै आइरहेका थिए । ऊर्जा प्रवद्र्धकको जोखिम कम हुने भएपछि अब विद्युत् आयोजना निर्माणका लागि सहजै ऋण प्राप्त हुने र १० वर्षमा १५ हजार मेगावाट विद्युत् उत्पादन हुने मन्त्रालयले विश्वास लिएको छ ।

१० वर्षभित्रै व्यापारिक उत्पादन गरिसक्नुपर्ने

‘टेक अर पे’ अनुसारको सम्झौतामा विद्युत् बिक्री गर्न चाहने ऊर्जा प्रवद्र्धकले १० वर्षभित्र अर्थात् आर्थिक वर्ष २०८४/८५ भित्र व्यापारिक उत्पादन शुरू गर्नुपर्नेछ । तोकिएको अवधिभित्र उत्पादन शुरू गरेमा विद्युत् प्राधिकरण विद्युत् खरिद गर्न बाध्य हुने छैन ।

विद्युत् उत्पादन ढिला गरेमा ‘टेक अर पे’ सम्झौता भएपनि ‘टेक एण्ड पे’को प्रावधान कार्यान्वयन हुनेछ । यस्तो प्रावधानले उत्पादकलाई तोकिएको अवधिभित्रै विद्युत् उत्पादन गरिसक्न दबाब पर्नेछ । जसले गर्दा १० वर्षभित्र स्वदेशी उत्पादन बढ्ने छ ।

विद्युत्मा आत्मनिर्भर हुने बाटो

विद्युत् खरिद सम्झौताको नयाँ व्यवस्थाले नेपाल विद्युत् उत्पादनमा आत्मनिर्भर हुने बाटोतिर जानेछ । हाल भारतबाट विद्युत् खरिद गर्ने विद्युत खपत हुने गरेको छ । ‘लोडसेडिङमुक्त नेपाल’ कार्यान्वयनका लागि भारतबाट विद्युत् आयात गरिन्छ ।

भारतबाट विद्युत् आयात गर्दा व्यापार घाटा बढ्ने र नेपाली बजेट बाहिरिने अवस्था रहेको छ । १० वर्षभित्र विद्युत् उत्पादन बढेमा अवस्था फेरिने छ । नेपाललाई विद्युत् उत्पादनमा आत्मनिर्भर बनाउन ऊर्जामन्त्री पुनले नयाँ व्यवस्था कार्यान्वयनमा लगेका हुन् ।

उर्जामन्त्री पुनले विद्युत् खरिद सम्झौता सँगसँगै विद्युत् व्यापार सम्झौता समेत गरेका छन् । ऊर्जा प्रवद्र्धकसँग विद्युत् प्राधिकरणले खरिद गरेको विद्युत् बंगलादेशसँग बिक्री गर्ने गरी सम्झौता भइसकेको छ । थप अध्ययन गर्न दुवै देशका विज्ञ समितिहरू सक्रिय छन् । विद्युत् उत्पादन बढाएर बंगलादेश लगायतका देशमा विद्युत् बिक्री गर्न सकेमा विदेशी मुद्रा आयात गर्न सकिने छ ।

समृद्धिको मजबुत पिल्लर

केही महिनाअघि साझा यातायातले भित्र्याएको विद्युतीय बसको उद्घाटन गर्दै प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले ‘अब चुल्हो–चुल्होमा विद्युत्का तार पुर्याउने’ घोषणा गरेका थिए । ग्याँसको पाइपलाइन पुर्याउने तरिका पूरानो भएको भन्दै प्रधानमन्त्री ओलीले बिजुलीको तार पुर्याउने बताएका हुन् ।

खाना पकाउने ग्याँसका लागि हाल भारतमा निर्भर हुनुपरेको र व्यापार घाटा बढेको अवस्था छ । तर विद्युत् उत्पादन बढाएर खाना पकाउन लगायत ऊर्जा खपत हुने ठाउँमा विद्युतीय उर्जा खपत गर्न सकेमा देशलाई धेरै फाइदा हुनेछ । घरमा खाना पकाउनेदेखि ठूल्ठूला औद्योगिक क्षेत्रसम्ममा विद्युत् आवश्यक पर्ने भएकाले विद्युत् उत्पादन बढाउनु प्रमुख चुनौती बनेको छ ।

उत्पादन बढाउन ‘टेक अर पे’ विद्युत् खरिद सम्झौताले भूमिका खेल्ने छ । जसबाट नेपाललाई आवश्यक पर्ने विद्युत् स्वदेशमै उत्पादन गरेर हरेक क्षेत्रमा खपत बढाउन सकिने छ । चुल्हो–चुल्होमा बिजुलीका तार पुर्याउन सकिने छ । विद्युत्को सुविधा नपुगेका गाउँबस्तीमा विद्युत् सुविधा विस्तार गर्न सकिने छ ।

चुनावमा लोकप्रिय मत दिन सफल भएको ‘समृद्धि’को नारा कार्यान्वयनमा ऊर्जा क्षेत्रको योगदानको समेत महत्वपूर्ण हिस्सा हुन्छ । विद्युत् उत्पादन बढाएर इन्धन आयात घटाउनेदेखि औद्योगिक विकास गर्नेसम्म सम्भव छ ।

बुधबार, मंसिर २६, २०७५ मा प्रकाशित

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

सम्बन्धित सामाग्री

WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com