नेपालको बाढीपछि हराइरहेका अधिकांश अमेरिकी भारतीय मूलका, यस्तो छ कारण
रमेश शर्मा र नीलम शर्मा दुवै अमेरिकी नागरिक हुन्। नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा आएको भीषण बाढीपछि उनीहरू सम्पर्कविहीन भएको परिवारले जनाएको छ। (तस्बिर: डा. राधिका शर्माको सौजन्य)
नेपाल–तिब्बत सीमावर्ती क्षेत्रमा आएको विनाशकारी बाढीपछि हराइरहेका अमेरिकी नागरिकमध्ये अधिकांश भारतीय मूलका अमेरिकी रहेको देखिएको छ। नेपाल प्रहरीले जारी गरेको प्रारम्भिक हराइरहेका व्यक्तिहरूको सूचीमा रहेका नामहरूको नेपयोर्कले गरेको विश्लेषणका आधारमा यस्तो देखिएको हो। नेपाल प्रहरीले ६५ अमेरिकी नागरिक हराइरहेको सूची सार्वजनिक गरेको छ, जबकि अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले करिब ९० जना अमेरिकी नागरिक प्रभावित भएको हुन सक्ने जनाएको छ।
नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको ६५ जनाको सूचीमध्ये ६० भन्दा बढीको थर भारतसँग सामान्यतया जोडिने खालका छन्। यसले तिब्बतको कैलाश–मानसरोवर यात्राका लागि नेपाल हुँदै चीनतर्फ जाने क्रममा रहेका वा यात्रा पूरा गरेर नेपालतर्फ फर्किने क्रममा रहेका भारतीय मूलका अमेरिकी तीर्थयात्रीहरू बाढीबाट बढी प्रभावित भएको संकेत गर्छ।
कैलाश–मानसरोवर यात्राका लागि भारत तथा अमेरिकालगायत विभिन्न देशबाट आएका धेरै तीर्थयात्रीहरू नेपाललाई पारवहन तथा आवागमनको प्रमुख मार्गका रूपमा प्रयोग गर्छन्। उनीहरू काठमाडौं हुँदै उत्तरी नेपालतर्फको सडक मार्गबाट रसुवा जिल्लाको रसुवागढी नाका पुग्छन् र त्यहाँबाट चीनको केरुङ (ग्यिरोङ) प्रवेश गरी तिब्बततर्फ अघि बढ्छन्। केरुङबाट उनीहरू तिब्बतको विभिन्न स्थान हुँदै कैलाश पर्वत र मानसरोवर क्षेत्र पुग्ने गर्छन्।
यही कारणले कैलाश–मानसरोवर यात्रामा रहेका धेरै विदेशी तीर्थयात्रीहरू रसुवा–रसुवागढी–केरुङ सीमावर्ती क्षेत्रमा आवतजावत गरिरहेका थिए। अगस्ट २६ मा नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा आएको ठूलो बाढी तथा पहिरोले विशेषगरी रसुवा र भोटेकोसी नदी आसपासको सडक, पुल, सञ्चार तथा आवागमन संरचनामा क्षति पुर्याएपछि यस क्षेत्रमा रहेका यात्रुहरू सम्पर्कविहीन भएका हुन्। तिब्बततर्फ जाने वा फर्किने क्रममा केरुङ क्षेत्रमा रहेका कतिपय यात्रुहरू पनि प्रभावित भएको प्रारम्भिक विवरणले देखाएको छ।
न्युयोर्कस्थित नेपालको महावाणिज्य दूतावासले पनि यस अवस्थाको पुष्टि गरेको छ। दूतावासले आफ्नो कार्यालयमा जानकारी आएका घटनामध्ये हालसम्म नेपाली मूलका कुनै अमेरिकी नागरिक हराइरहेको पहिचान नभएको जनाएको छ।
हराइरहेका अमेरिकी नागरिकका परिवारहरू अत्यन्तै चिन्तित अवस्थामा दूतावासमा सम्पर्क गरिरहेका छन्। नेपालका महावाणिज्यदूत दधिराम भण्डारीले नेपयोर्कलाई दिएको जानकारीअनुसार दूतावासले २५ भन्दा बढी हराइरहेका अमेरिकी नागरिकसम्बन्धी विवरण नेपाल सरकारको परराष्ट्र मन्त्रालयमा पठाइसकेको छ। तीमध्ये अधिकांश भारतीय मूलका अमेरिकी रहेको देखिएको उनले बताए।
“परिवारका सदस्यहरू अत्यन्तै चिन्तित र दुःखी अवस्थामा हामीसँग सम्पर्क गरिरहेका छन्,” भण्डारीले भने। “हामी उनीहरूसँग निरन्तर सम्पर्कमा छौँ र हराइरहेका व्यक्तिको खोजीमा सहयोग पुगोस् भनेर विवरणहरू नेपालमा पटक–पटक पठाइरहेका छौँ।”
हराइरहेका तथा मृतकको संख्या अझै प्रारम्भिक रहेको अधिकारीहरूले बताएका छन्। उद्धार टोलीहरू दुर्गम बस्तीमा पुग्ने, सञ्चार सेवा पुनःस्थापित गर्ने र हराइरहेका तथा मृतक व्यक्तिको पहिचान प्रमाणित गर्ने क्रम जारी रहेकाले तथ्यांकमा फरक देखिएको छ।
मृतकको संख्या ३८९ पुग्यो
नेपालमा बाढी र पहिरोमा परी मृत्यु हुनेको पुष्टि भएको संख्या बिहीबार ३८९ पुगेको छ। नेपाल प्रहरीले जनाएको विवरणअनुसार बाढीबाट प्रभावित पहाडी तथा अन्य क्षेत्रमा खोजी तथा उद्धार कार्य जारी छ।
चितवनमा सबैभन्दा धेरै १३७ जनाको शव फेला परेको छ। त्यसपछि नवलपरासी पूर्वमा ८७ जनाको मृत्यु भएको पुष्टि भएको छ। धादिङमा ३३, गोरखामा ३२, नुवाकोट र तनहुँमा २८–२८, नवलपरासी पश्चिममा २७ तथा रसुवामा १७ जनाको मृत्यु भएको प्रहरीले जनाएको छ।
राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरण (एनडीआरआरएमए)का अनुसार प्रभावित क्षेत्रमा नेपाल प्रहरी, नेपाली सेना र सशस्त्र प्रहरी बलसहित १३ हजार २०० भन्दा बढी सुरक्षाकर्मी परिचालन भएका छन्। उद्धार तथा राहतका लागि १५ वटा हेलिकोप्टरसमेत परिचालन गरिएको छ।
हवाई उद्धारमार्फत हालसम्म १ हजार ९७६ जनालाई सुरक्षित स्थानमा पुर्याइएको छ। क्षेत्रीय अस्पतालहरू तथा काठमाडौंका स्वास्थ्य संस्थासहित विभिन्न अस्पतालमा १३० जना घाइतेको उपचार गरिएको प्राधिकरणले जनाएको छ।
एनडीआरआरएमएको पछिल्लो स्थिति प्रतिवेदनअनुसार ९७७ जना अझै हराइरहेका छन्। तीमध्ये ५१७ जना विदेशी नागरिक छन्।
नेपाल प्रहरीको पछिल्लो तथ्यांकअनुसार हराइरहेका विदेशीमध्ये १७८ जना भारतीय, ६५ जना अमेरिकी, ५३ जना युक्रेनी, ३५ जना अस्ट्रेलियाली र ३३ जना बेलायती नागरिक छन्। यद्यपि अन्य सरकारी अद्यावधिकमा हराइरहेका यात्रुको कुल संख्या अझ बढी देखिएकाले विपद्को अवस्थासँगै तथ्यांक परिवर्तन भइरहेको छ।
करिब ९० अमेरिकी प्रभावित हुन सक्ने अमेरिकी विदेश मन्त्रालयको भनाइ
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयसम्बन्धी नेपयोर्कको रिपोर्टअनुसार नेपाल–चीन सीमावर्ती क्षेत्रमा आएको बाढीबाट करिब ९० जना अमेरिकी नागरिक प्रभावित भएको हुन सक्ने अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले बिहीबार जनाएको छ।
यो संख्या नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको ६५ जना हराइरहेका अमेरिकी नागरिकको संख्याभन्दा बढी हो।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले नेपालमा तीन जना अमेरिकी नागरिकको सुरक्षित उद्धार गरिएको पुष्टि गरेको छ। बिहीबार बिहान ८ बजेसम्म कुनै पनि अमेरिकी नागरिकको मृत्यु भएको रिपोर्ट प्राप्त नभएको पनि मन्त्रालयले जनाएको छ।
“अमेरिकी नागरिकको सुरक्षा र संरक्षणभन्दा ट्रम्प प्रशासनका लागि उच्च प्राथमिकताको विषय अर्को छैन,” अमेरिकी विदेश मन्त्रालयका एक प्रवक्ताले भने।
अमेरिकी विदेश मन्त्रालयले विपद् प्रतिक्रिया विशेषज्ञलाई प्रभावित क्षेत्रमा परिचालन गरेको छ। साथै, प्रभावित नेपाली समुदायका लागि क्याथोलिक रिलिफ सर्भिसमार्फत ५ लाख अमेरिकी डलर सहयोग उपलब्ध गराउने जनाएको छ।
उक्त सहयोग आपत्कालीन आश्रय, राहत सामग्री, खानेपानी तथा सरसफाइसम्बन्धी सेवाका लागि प्रयोग गरिने मन्त्रालयले जनाएको छ।
आफन्तजन प्रियजनको खोजीमा
सीमावर्ती क्षेत्रमा सडक, मोबाइल नेटवर्क र अन्य सञ्चार पूर्वाधारमा गम्भीर क्षति पुगेपछि नेपाल तथा अमेरिकामा रहेका आफन्तहरूले सामाजिक सञ्जालमार्फत हराइरहेका आफ्ना परिवारजनको खोजीका लागि सहयोगको अपिल गरिरहेका छन्।
हराइरहेकाहरूमा १४ वर्षीया राशि शशिधरन र उनकी ५४ वर्षीया आमा रेखा शशिधरन पनि छन्। न्युयोर्कमा बस्दै आएका उनीहरू आमा–छोरी सँगै यात्रामा थिए। बाढी आउनुभन्दा केही समयअघि बुधबार स्थानीय समयअनुसार बिहान करिब ७ः३० बजे उनीहरू आफ्ना आफन्तसँग अन्तिमपटक सम्पर्कमा रहेका थिए। दुवै जनाको नाम नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको हराइरहेका अमेरिकी नागरिकको सूचीमा छ।
वी.एस. बालासुब्रमण्यम, जसलाई ‘बाली’ नामले समेत चिनिन्छ, उनको खोजीका लागि पनि आफन्तहरूले अपिल गरिरहेका छन्। कृपाल अमन्नाले सार्वजनिक अपिल गर्दै इशा फाउन्डेसनको एस३ कैलाश/मानसरोवर समूहसँग यात्रा गरिरहेका आफ्ना ज्वाइँसम्बन्धी जानकारी उपलब्ध गराउन आग्रह गरेका छन्। उनको मोबाइल फोन अगस्ट २६ को बिहान चीनको केरुङस्थित अध्यागमन केन्द्रनजिक अन्तिमपटक पत्ता लागेको थियो।
त्यस्तै, डा. राधिका शर्माले आफ्ना आमाबुबाको अवस्थाबारे जानकारी माग्दै सार्वजनिक अपिल गरेकी छन्। उनका ६५ वर्षीय पिता रमेश शर्मा र ६४ वर्षीया आमा नीलमकुमारी शर्मा पनि हराइरहेका छन्। न्युयोर्कमा बसोबास गर्ने अमेरिकी नागरिक उनीहरू कैलाश पर्वतको धार्मिक यात्राका लागि गएका थिए। उनीहरूको नाम पनि नेपाल प्रहरीले सार्वजनिक गरेको हराइरहेका व्यक्तिहरूको सूचीमा समावेश छ।
सुरक्षित रहेका अमेरिकी नागरिकहरूलाई आफ्ना परिवार तथा आफन्तलाई आफ्नो अवस्था जानकारी गराउन, अमेरिकी विदेश मन्त्रालयको स्मार्ट ट्राभलर इनरोलमेन्ट प्रोग्राम (एसटीईपी) मा दर्ता हुन तथा उद्धार कार्य जारी रहेकाले स्थानीय अधिकारीका निर्देशन पालना गर्न आग्रह गरिएको छ।