‘उनी फर्किन्छन्’: नेपालको बाढीपछि सम्पर्कविहीन आफन्तको पखाईमा न्युयोर्कस्थित नेपाली परिवार
प्रकाशित मिति : १३ भदौ २०८३, शनिबार
ज्याक्सन हाइट्समा अगस्ट २७ मा आयोजित कार्यक्रममा नेपालमा बाढीपछि सम्पर्कविहीन यात्रुहरूको सुरक्षित उद्धारको कामना गर्दै मैनबत्ती बाल्दै सहभागीहरू। तस्बिर: राजन काफ्ले/नेपयोर्क
न्युयोर्क — नेपालको बाढी प्रभावित क्षेत्रभन्दा हजारौँ किलोमिटर टाढा न्युयोर्कस्थित घरमा लक्ष्मी भट्ट छरिएका सूचनालाई आशामा बदल्ने प्रयासमा छिन्। अध्यागमनबाट बाहिरिएको अभिलेख, दुईवटा मोबाइल फोनका लोकेसन संकेत, जंगलमा मानिसहरू देखिएको सूचना र हेलिकोप्टर अवतरण गर्न नसकेको अवस्थाबीच उनी आफ्ना बेपत्ता आफन्तको खोजीको खबर पर्खिरहेकी छन्।
नेपालले विनाशकारी बाढीपहिरोको सामना गरिरहेका बेला रसुवा जिल्लाको टिमुरे आसपासको क्षेत्र विशेष रूपमा प्रभावित भएको छ। नेपाल–चीन सीमासँग जोडिएको उक्त क्षेत्रमा कठिन भौगोलिक अवस्था र क्षतिग्रस्त पूर्वाधारका कारण उद्धार प्रयास थप चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
नेपाल प्रहरीको शनिबार स्थानीय समयअनुसार साँझ ४ बजे सार्वजनिक गरिएको पछिल्लो विवरण अनुसार बाढी तथा विपद्मा ६६९ जनाको शव फेला परेको छ भने २,३०१ जना घाइते वा उद्धार गरिएका छन्। राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले पछिल्लो विवरण मा २,४२६ जना अझै सम्पर्कविहीन रहेको जनाएको छ।
लक्ष्मीका काकाका छोरा ४५ वर्षीय चेतप्रसाद भट्ट र चेतप्रसादका साला ३५ वर्षीय मधुसुदन पाठक पनि रसुवाको टिमुरे नजिकै विपद्मा परेपछि सम्पर्कविहीन भएका छन्। उनीहरू मानसरोवरतर्फ जाने क्रममा रहेको एक पर्यटन समूहमा थिए। उक्त समूहमा १० जना अमेरिकी नागरिक, पाँच जना नेपाली नागरिक र एक जना क्यानाडेली नागरिक गरी १६ जना थिए। लक्ष्मीका अनुसार परिवारलाई उपलब्ध गराइएको छुट्टै प्रस्थान अभिलेखअनुसार समूह बिहान करिब ८ः३५ बजे नेपाल अध्यागमन पार गरेको थियो।
अभिलेखअनुसार चेतप्रसाद भट्ट बिहान ८ः३५ बजे र मधुसुदन पाठक बिहान ८ः२७ बजे अध्यागमन चेकपोस्टबाट बाहिरिएका थिए। तर आफन्तहरूले उनीहरू तिब्बत प्रवेश गरेको पुष्टि चिनियाँ अधिकारीहरूबाट अहिलेसम्म प्राप्त नभएको बताएका छन्।
“सबैभन्दा ठूलो अनुत्तरित प्रश्न यही हो,” लक्ष्मीले टेलिफोनमा भनिन्। “तिब्बत अध्यागमनबाट कुनै जानकारी आएको भए कम्तीमा उनीहरू सीमा पार गरे कि गरेनन् भन्ने थाहा हुन्थ्यो। तर त्यहाँबाट हामीले केही जानकारी पाएका छैनौँ।”
यस अनिश्चितताबीच नेपाल, अमेरिका र अन्य स्थानमा रहेका आफन्तहरूले उद्धारसम्बन्धी सूचनाहरू आपसमा समन्वय गरिरहेका छन्। तर खराब मौसम, कठिन भूगोल र जोखिमपूर्ण अवस्थाका कारण उद्धार कार्य प्रभावित भइरहेको छ।
मोबाइल फोनका संकेतले जगाएको आशा
परिवारका अनुसार उपलब्ध मोबाइल ट्र्याकिङ सूचनाले चेतप्रसाद भट्ट र मधुसुदन पाठकलाई टिमुरे आसपासको क्षेत्रमा देखाएको थियो। यो क्षेत्र नेपाल–चीन सीमातर्फ जाने मार्गमा पर्छ।
लक्ष्मीका अनुसार दुवै जनाका मोबाइल फोन एकअर्काको नजिकका स्थानमा ट्र्याक भएका थिए, यद्यपि संकेत फरक समयमा देखिएका थिए। एउटा मोबाइल करिब बिहान १० बजे अन्तिमपटक ट्र्याक भएको र अर्कोमा दिउँसो करिब २ बजे संकेत देखिएको परिवारले जनाएको छ। मोबाइलमा संकेत देखिएको तथ्यले उनीहरू ट्र्याकिङ भएको स्थान आसपासमै जीवित हुन सक्ने आशा परिवारमा पलाएको छ।
“फोनले लोकेसन देखाइरहेको थियो,” लक्ष्मीले भनिन्। “हाम्रो अनुमान उनीहरू फोन ट्र्याक भएको आसपासमै हुन सक्छन् भन्ने हो। त्यसैले हामीले पर्यटन बोर्ड र सरकारलाई त्यही क्षेत्रमा केन्द्रित भएर खोजी गर्न आग्रह गरिरहेका छौँ।”
मोबाइलको लोकेसन तथ्यांकले मात्रै उनीहरू सुरक्षित छन् वा फोन उनीहरूकै साथमा छ भन्ने पुष्टि गर्दैन। विपद्को अवस्थामा मोबाइल चालु अवस्थामा रहन सक्छ वा अन्य व्यक्तिले सार्न पनि सक्छन्। तर पहुँच कठिन क्षेत्रमा उद्धार टोलीलाई सम्भावित स्थान पहिचान गराउन परिवारसँग रहेको यो केही ठोस सुरागमध्ये एक बनेको छ।
आफन्तहरूका अनुसार टिमुरे आसपासको जंगलमा माथिबाट मानिसहरू देखिएको सूचना पनि आएको छ। बाढी र पहिरोका कारण तल्लो क्षेत्र असुरक्षित भएपछि केही जीवित व्यक्ति माथितिर जंगलमा गएको हुन सक्ने लक्ष्मीको भनाइ छ।
हेलिकोप्टर अवतरण गर्नै नसक्ने अवस्था
लक्ष्मीका अनुसार टिमुरे आसपासको भौगोलिक अवस्थाले उद्धार प्रयास पटक–पटक प्रभावित भएको छ। हेलिकोप्टरहरूले उक्त क्षेत्रमा धेरैपटक उडान गरे पनि बाक्लो जंगल, अस्थिर जमिन र सुरक्षित अवतरणस्थलको अभावका कारण सम्भावित रूपमा अलपत्र परेका मानिसहरूसम्म पुग्न कठिन भएको परिवारले जनाएको छ।
“हेलिकोप्टर अवतरण गर्ने ठाउँ नै छैन,” लक्ष्मीले भनिन्। “रूखहरू निकै नजिक–नजिक छन्। हेलिकोप्टरलाई अवतरण गर्न खुला ठाउँ चाहिन्छ। त्यस्तो ठाउँ उपलब्ध छैन।”
हिलो र दलदलजस्तो जमिनले उद्धारलाई थप जटिल बनाएको उनले बताइन्। सम्भावित अवतरणस्थल भेटिए पनि हेलिकोप्टर अवतरण गर्न वा मानिसहरू हिँडेर पुग्न जमिन पर्याप्त स्थिर नहुन सक्ने परिवारको भनाइ छ।
यो अवस्था थप गम्भीर बनेको छ, किनकि जंगलमा रहेका सम्भावित जीवित व्यक्ति थकित, घाइते वा बेहोस हुन सक्छन्। खाना र पानीबिना धेरै दिन अलपत्र परेका मानिसहरू आफैँ लामो दूरी हिँडेर जंगलबाट बाहिर आउन सक्ने अवस्थामा नहुन सक्ने आफन्तहरूको चिन्ता छ।
“कोही जीवितै भए पनि बेहोस छ वा निकै कमजोर भइसकेको छ भने ऊ जंगल हुँदै हिँडेर माथि आउन सक्दैन,” लक्ष्मीले भनिन्।
परिवारका केही सदस्य उद्धार क्षेत्रमा पुगेर सम्भावित जीवित व्यक्तिको पहिचान गर्न र अधिकारीहरूलाई थप लक्षित उडान गर्न दबाब दिइरहेका छन्। लक्ष्मीका अनुसार आफन्तहरूले दुईपटक हेलिकोप्टरमार्फत क्षेत्रमा पुगेर उद्धार टोलीलाई उद्धार गर्न सकिने व्यक्तिको पहिचानमा सहयोग गरेका छन्।
मधुसुदन पाठकका दाजु राम पाठक पनि अमेरिकाको ओहायो राज्यस्थित कोलम्बसबाट नेपाल प्रस्थान गरेका छन्। उनी आफ्नो बेपत्ता भाइ र ज्वाईको खोजी तथा उद्धार प्रयासमा परिवारलाई सहयोग गर्न नेपाल प्रस्थान गरेका हुन्।
‘उनी फर्किन्छन्, जोखिम बुझ्छन्, यसरी हराउन सक्दैनन्’
चेतप्रसाद भट्टका दाजु नन्दप्रसाद भट्ट अमेरिकाको टेक्सस राज्यको अस्टिनमा बस्छन्। लक्ष्मीका अनुसार भाइ बेपत्ता भएको खबरपछि नन्दप्रसाद गहिरो पीडामा छन् । लक्ष्मीले चेतप्रसादलाई परिवारको महत्वपूर्ण आधारका रूपमा वर्णन गरिन्। उनका अनुसार चेत जिम्मेवार, मेहनती र परिवारका विभिन्न पुस्ताका सदस्यहरूको हेरचाह गर्ने व्यक्ति हुन्।
“उनी घरको खम्बा हुन्,” लक्ष्मीले चेतका दाजुले परिवारसँग व्यक्त गरेको कुरा सुनाउँदै भनिन्। “दाजुले यो घटना स्वीकार गर्न सकिरहनुभएको छैन। उहाँ बारम्बार भन्नुहुन्छ, ‘नी फर्किन्छन्, जोखिम बुझ्छन्, यसरी हराउन सक्दैनन्।’”
चेतका आमाबुबा छोरा नन्दप्रसाद अमेरिका गएपछि चेतसँगै बस्दै आएका थिए। लक्ष्मीका अनुसार चेतको यात्रा तथा उच्च हिमाली क्षेत्रसँग सम्बन्धित कामको अनुभव थियो। उनी क्लासिक भ्याकेसन्स नेपाल प्रालिका प्रबन्ध निर्देशक हुन् र लामो समयदेखि पर्यटन क्षेत्रमा काम गर्दै आएका छन्। यस क्रममा कठिन भूगोल, उच्च उचाइ, अक्सिजनको कमी र आपत्कालीन अवस्थासँग सम्बन्धित जोखिमबारे उनी परिचित थिए।
यही अनुभवका कारण परिवारले उनले विपद्बाट जोगिने वा सुरक्षित स्थानमा पुग्ने उपाय फेला पारेको हुन सक्ने विश्वास गरेको छ।
“उनी जोखिमप्रति निकै सचेत थिए,” लक्ष्मीले भनिन्। “उनलाई यी कुराहरू राम्ररी थाहा थियो। परिवारलाई उनी कतै सुरक्षित ठाउँमा पुगेर उद्धारको प्रतीक्षामा छन् भन्ने विश्वास छ।”
१६ सदस्यीय पर्यटन समूह
भिसा दस्तावेजले तिब्बत सीमातर्फ सँगै यात्रा गरिरहेका १६ जनाको विवरण देखाउँछ। सूचीमा १० जना अमेरिकी नागरिक अनिल गोयल, केशव राव ताडिपत्री, वेङ्कटकृष्ण बैङ्गलोर रघुनाथ राव, विवेक शंकर श्रीवास्तव, सुधीन्द्र यापलपर्वी, वेङ्कटरामन बालासुब्रमण्यम, कीर्ति कुमार आचार्य, लक्ष्मीनाथ गोपिसेट्टी, प्रणेश वधिराजन र श्रीनिवास सुधीर रंगु छन्।
त्यसैगरी पाँच जना नेपाली नागरिक चेतप्रसाद भट्ट, मधुसुदन पाठक, साङ्गे शेर्पा, तेन्जिङ शेर्पा र सोनाम तेसी शेर्पा तथा एक जना क्यानाडेली नागरिक महेन्द्र गुप्ता समूहमा थिए।
लक्ष्मीका अनुसार परिवारको सम्पर्क लक्ष्मीनाथ गोपिसेट्टीको परिवारसँग पनि भइरहेको छ। उनकी पत्नी उषाले अन्य प्रभावित परिवारहरूसँग समन्वय गरिरहेकी छन्। भिसा सूचीले गोपिसेट्टी पनि सोही समूहमा रहेको पुष्टि गर्छ।
परिवारले समूहका सदस्यहरू अध्यागमन पार गर्नुअघि खिचिएको विश्वास गरिएको तस्बिरहरू पनि साझा गरेको छ। आफन्तहरूका अनुसार समूहका एक सदस्यले तस्बिर खिचिरहेका बेला आफ्नी श्रीमतीलाई फोन गरेर तस्बिर खिचिसकेपछि फेरि फोन गर्ने बताएका थिए। सम्पर्क हराउनुअघिको अन्तिम सञ्चारमध्ये त्यो फोन पनि एक भएको परिवारले जनाएको छ।
‘हामी उनीहरूसम्म पुग्न चाहन्छौँ’
लक्ष्मी र उनका आफन्तका लागि अहिलेको संकट फोनको प्रतीक्षा गर्ने, मोबाइल लोकेसन जाँच्ने र हेलिकोप्टर फेरि उक्त क्षेत्रमा जान सक्छ कि सक्दैन भन्ने जानकारी पर्खिने पीडादायी चक्र बनेको छ।
परिवारले उद्धार सहज रूपमा पहुँच पुग्ने मानिसहरूसम्म मात्र सीमित हुन नहुने बताएको छ।
“जंगलमा माथिबाट मानिसहरू देखिएका छन्,” लक्ष्मीले भनिन्। “उनीहरूलाई खाना, पानी र उद्धार चाहिएको छ। हामी अधिकारीहरूले उनीहरूसम्म पुग्ने उपाय खोजून् भन्ने चाहन्छौँ।”
सम्पादकीय नोट: यो रिपोर्ट बेपत्ता व्यक्तिका परिवारका सदस्यहरूसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित छ र जारी विपद् उद्धारका क्रममा आफन्तहरूले उपलब्ध गराएको सूचनालाई समेटिएको छ। बेपत्ता व्यक्तिहरूको पहिचान, बेपत्ता व्यक्तिको संख्या, मोबाइल लोकेसनसम्बन्धी विवरण र नेपाल–चीन सीमा पार गरेको आधिकारिक अवस्थालाई नेपालका पर्यटन तथा अध्यागमन अधिकारी, उद्धार निकाय वा सम्बन्धित कूटनीतिक अधिकारीहरूसँग स्वतन्त्र रूपमा पुष्टि गरिएको छैन।