अमेरिका आएको ३० वर्षपछि नेपाल फर्केर पूरा भएको सपना
प्रकाशित मिति : १५ श्रावण २०८३, शुक्रबार
केही सपनाहरू जीवनभर मनभित्र बसिरहन्छन्।
मेरो जन्म र हुर्काइ गुल्मी जिल्लाको पराल्मीमा भयो। पहाडको त्यो सानो गाउँमा हुर्कँदा हिमालहरू मेरो जीवनको अभिन्न हिस्सा थिए। करिब ३० वर्षअघि नयाँ जीवन निर्माण गर्ने उद्देश्यले म संयुक्त राज्य अमेरिका पुगेँ, तर नेपाल सधैं मेरो मन र सम्झनामा जीवित रह्यो। धेरै दशकदेखि सगरमाथा आधार शिविर सम्मको यात्रा मेरो जीवनको सबैभन्दा ठूलो इच्छासूची मध्ये एक थियो। हरेक वर्ष म आफैंलाई भन्थेँ, “एक दिन म यो यात्रा अवश्य गर्नेछु।”
तर समय बित्दै जाँदा मैले महसुस गरेँ— सपनाहरू पूरा गर्न कुनै “उत्तम समय” पर्खिरहनु हुँदैन। शरीरले साथ दिँदै गर्दा र आफू सक्षम हुँदासम्म आफ्नो सपना पूरा गर्नुपर्छ। यो केवल एउटा पदयात्रा थिएन; यो धेरै वर्षअघि आफैंसँग गरेको एउटा वाचा थियो।
मे २०२६ मा त्यो वाचा अन्ततः पूरा भयो।
१३ अविस्मरणीय दिनको यस यात्रामा मैले करिब १२५ माइल (२०० किलोमिटर) दूरी पार गरेँ। खुम्बु क्षेत्रको मुटु हुँदै गरिएको यस यात्रामा शेर्पा बस्तीहरू, झोलुङ्गे पुलहरू, पुराना गुम्बाहरू, विशाल हिमनदीहरू र संसारकै सबैभन्दा मनमोहक हिमाली दृश्यहरू पार गरिए। तर यो यात्रा केवल सगरमाथा आधार शिविर पुग्ने लक्ष्यमा सीमित थिएन। यो आफ्नो जन्मभूमिसँग पुनः जोडिने, आफ्नो जरा सम्झिने र जीवनमा केही सपना कहिल्यै ढिलो नहुने कुरा प्रमाणित गर्ने यात्रा थियो।
यात्राको सुरुवात
मेरो यात्रा अमेरिकाबाट सुरु भयो। नयाँ दिल्ली हुँदै काठमाडौं पुगेपछि म लुक्लाका लागि उडेँ।
लुक्लाको तेन्जिङ–हिलारी विमानस्थल आफैंमा एउटा रोमाञ्चक अनुभव हो। संसारकै सबैभन्दा चुनौतीपूर्ण विमानस्थलमध्ये एक मानिने यस विमानस्थलका बारेमा मैले धेरै सुनेको र पढेको थिएँ। करिब ४० मिनेटको उडानभरि मैले भगवान्को नाम कति पटक लिएँ, गन्न सकिनँ। डर लागिरहेको थियो, तर जहाजको सानो झ्यालबाट देखिएका सेता हिमालहरूको अनुपम दृश्यले त्यो डर क्षणभरमै हराइदियो।
लुक्लाबाट पहिलो दिन हामी (म र मेरो गाइड भाइ पासाङ शेर्पा) फाक्दिङसम्म सहज पदयात्रामा निस्कियौं। रंगीन प्रार्थना झण्डाले सजिएका झोलुङ्गे पुलहरू पार गर्दै र दुधकोशी नदीको मधुर आवाज सुन्दै अघि बढ्दा, मैले धेरै वर्षदेखि कल्पना गरेको बाटोमा साँच्चिकै हिँडिरहेको महसुस गरिरहेको थिएँ।
दोस्रो दिन फाक्दिङबाट नाम्चे बजारतर्फको यात्रा सुरु भयो। यो यात्राको पहिलो ठूलो परीक्षा थियो। लामो उकालो, पातलो हुँदै गएको हावा र निरन्तरको चढाइले शरीरको राम्रो परीक्षा लियो। तर नाम्चे बजार पुग्नेबित्तिकै सबै थकान बिर्सिएँ।
सगरमाथा क्षेत्रको प्रवेशद्वार मानिने नाम्चे बजार हिमालहरूले घेरिएको सुन्दर बस्ती हो। त्यहाँ पुग्दा मेरो सपना विस्तारै वास्तविकतामा परिणत हुँदै गएको अनुभूति भयो।
हिमालतर्फको यात्रा अझ गहिरिँदै
नाम्चेबाट हामी एभरेस्ट भ्यू होटलसम्म उचाइ अनुकूलनका लागि पुग्यौं। त्यहीँबाट पहिलो पटक सगरमाथाको दर्शन गर्ने अवसर मिल्यो।
दशकौंसम्म मनमा बोकेको सपना आफ्नै आँखाअगाडि देख्दा त्यो क्षण शब्दमा बयान गर्न कठिन थियो।
त्यसपछि हामी तेङबोचे पुग्यौं, जहाँ प्रसिद्ध तेङबोचे गुम्बा अवस्थित छ। हिमालहरूको काखमा बसेर भिक्षुहरूको प्रार्थना सुन्नु मेरो जीवनकै सबैभन्दा शान्त र आध्यात्मिक अनुभवमध्ये एक बन्यो।
डिङबोचे र लोबुचे हुँदै अघि बढ्दै जाँदा वातावरण पूर्ण रूपमा बदलिँदै गयो। हरिया वनहरू हराउँदै गए, चिसो बढ्दै गयो र हावा अझ पातलो बन्दै गयो।
हामीले इम्जा खोला पार गर्यौं, हावाले भरिएको उपत्यका पार गर्यौं र थुक्ला पासका स्मारकहरूमा केही समय रोकियौं। ती स्मारकहरू सगरमाथामा ज्यान गुमाएका आरोही र शेर्पाहरूको सम्झनामा निर्माण गरिएका हुन्। ती स्मारकहरूले मलाई एउटा महत्वपूर्ण कुरा सम्झाए— सगरमाथा केवल सपना होइन, यो अत्यन्त सम्मान र सावधानीका साथ हेर्नुपर्ने महान् हिमाल हो।
सगरमाथा आधार शिविरमा पाइला
आठौं दिन अन्ततः त्यो क्षण आयो, जसको प्रतीक्षा मैले दशकौंसम्म गरेको थिएँ।
लोबुचेबाट गोरक्सेप हुँदै हामी खुम्बु हिमनदी पार गर्दै सगरमाथा आधार शिविरतर्फ अघि बढ्यौं।
जब म सगरमाथा आधार शिविरको प्रसिद्ध चिन्हअगाडि उभिएँ, त्यो मेरो जीवनकै सबैभन्दा भावुक क्षणमध्ये एक थियो।
त्यहाँ उभिँदा गुल्मीको सानो गाउँ पराल्मीबाट सुरु भएको जीवन, अमेरिकामा बिताएका करिब ३० वर्ष र फेरि आफ्नै जन्मभूमिमा फर्किएर पूरा गरेको यो ठूलो सपना— सबै कुरा एकैपटक आँखाअगाडि आइपुगे।
कहिल्यै नबिर्सिने सूर्योदय
भोलिपल्ट बिहान ३ बजे हाम्रो अलार्म बज्यो।
बाहिर अत्यन्त चिसो थियो। हामीले न्यानो लुगा लगायौं, टाउकोमा हेडलाइट बाँध्यौं र अँध्यारोमै कालापत्थरतर्फ उकालो लाग्यौं। पासाङ शेर्पाको नेतृत्वमा हामी करिब तीन घण्टा बिस्तारै उकालो चढ्यौं। अँध्यारो रातमा हाम्रो साथी भनेको हेडलाइटको उज्यालो र आकाशभरि टल्किरहेका ताराहरू मात्र थिए। ५,००० मिटरभन्दा माथिको उचाइमा प्रत्येक पाइला चुनौतीपूर्ण थियो। सास फेर्न गाह्रो हुन्थ्यो, तर पासाङ शेर्पाको हौसला र प्रेरणाले हामीलाई अघि बढाइरह्यो।
अन्ततः हामी ५,५४५ मिटर उचाइको कालापत्थर पुग्यौं।
त्यसपछि आयो त्यो क्षण, जसको सपना मैले दशकौंसम्म देखेको थिएँ।
सगरमाथाको पछाडिबाट सूर्यको पहिलो किरण उदाउँदा सम्पूर्ण हिमालय सुनौलो, गुलाबी र राताम्य रंगले झलमल्ल भयो। सगरमाथा, ल्होत्से, नुप्से र पुमोरी बिहानको उज्यालोमा अद्भुत रूपमा चम्किरहेका थिए।
यति नजिकबाट संसारकै सर्वोच्च हिमालको सामु उभिएर त्यो सूर्योदय हेर्नु मेरो जीवनकै सबैभन्दा अविस्मरणीय क्षणमध्ये एक बन्यो।
त्यो बेला गुल्मीको सानो गाउँदेखि अमेरिकासम्मको जीवनयात्रा र फेरि सगरमाथाको काखसम्म आइपुगेको आफ्नो यात्रालाई सम्झँदा मन कृतज्ञताले भरियो।
हरेक कठिन पाइला, हरेक चिसो बिहान र हरेक चुनौती त्यस एकै क्षणमा सार्थक भएको महसुस भयो।
यात्रामा भेटिएका असल साथीहरू
मैले यो यात्रा एक्लै सुरु गरेको थिएँ, तर वास्तवमा मैले कहिल्यै आफूलाई एक्लो महसुस गरिनँ।
मेरो गाइड पासाङ शेर्पा यात्राको हरेक पाइलामा साथ हुनुहुन्थ्यो। उहाँको अनुभव, हिमालप्रतिको गहिरो ज्ञान, धैर्यता र निरन्तर हौसलाले कठिन परिस्थितिमा पनि मलाई अघि बढ्न प्रेरित गरिरह्यो। उच्च उचाइमा कहिले बिस्तारै हिँड्ने, कहिले आराम गर्ने र शरीरलाई कसरी अनुकूल बनाउने भन्ने उहाँको मार्गदर्शन अमूल्य थियो।
यात्राकै क्रममा भारतका एकल यात्री विशाल सेठीसँग पनि भेट भयो। हामी दुवै आ-आफ्नो यात्रामा निस्किएका थियौं, तर केही दिनमै हाम्रो परिचय गहिरो मित्रतामा बदलियो। लामो पदयात्रा, चिया घरका गफ, कठिन उकालाहरू र हिमाली अनुभवहरू सँगै बाँड्दै १३ दिनको यात्राभित्रै हाम्रो बलियो मित्रता बन्यो।
हिमालले फरक देशका मानिसहरूलाई पनि नजिक ल्याउने रहेछ भन्ने अनुभव मैले त्यहीँ पाएँ।
घर फर्किने यात्रा
फर्किने क्रममा हामी फेरिचे, पाङ्बोचे, नाम्चे बजार र मोन्जो हुँदै पुनः लुक्ला पुग्यौं।
तर हिमालले अन्तिम परीक्षा अझै बाँकी राखेको रहेछ।
मौसम खराब भएका कारण लुक्लाबाट काठमाडौंको उडान हुन सकेन। त्यसपछि हामी सुर्केसम्म करिब दुई घण्टा पैदल झर्यौं र त्यहाँबाट कठिन पहाडी सडक हुँदै ७–८ घण्टाको जीप यात्रापछि सल्लेरी पुग्यौं।
भोलिपल्ट फाप्लु विमानस्थलबाट काठमाडौं फर्कियौं।
अनपेक्षित कठिनाइ पनि अन्ततः यात्राकै एउटा अविस्मरणीय कथा बन्यो।
यो केवल पदयात्रा थिएन
आज पछाडि फर्केर हेर्दा, यो यात्रा केवल सगरमाथा आधार शिविर पुग्ने पदयात्रा थिएन।
यो आफ्नो जन्मभूमिसँग पुनः भेट्ने यात्रा थियो।
यो नेपालको अनुपम प्राकृतिक सौन्दर्य, समृद्ध संस्कृति र यहाँका मानिसहरूको आत्मीयता महसुस गर्ने यात्रा थियो। यो आफैंसँग गरेको पुरानो वाचा पूरा गर्ने यात्रा थियो।
म सधैं पासाङ शेर्पाप्रति आभारी रहनेछु। उहाँको अनुभव, धैर्यता र निरन्तर साथबिना यो सपना पूरा गर्न यति सहज हुने थिएन। त्यसैगरी, भारतका मेरा मित्र विशाल सेठीप्रति पनि म कृतज्ञ छु। हामी लुक्लामा दुई अपरिचित एकल यात्रीका रूपमा भेटिएका थियौं, तर खुम्बुको बाटोमा सँगै हिँड्दै हामी असल मित्र बन्यौं।
गुल्मीको पराल्मी गाउँमा हुर्किएको एउटा मानिसले एक दिन अमेरिकाबाट फर्केर नेपालको सबैभन्दा प्रतिष्ठित पदयात्रामध्ये एउटा पूरा गर्छ भन्ने मैले कहिल्यै कल्पना गरेको थिइनँ।
तर जीवनले एउटा गहिरो सत्य सिकाउँछ— सपनाहरू कहिल्यै मर्दैनन्।
सगरमाथा आधार शिविरमा उभिँदा र कालापत्थरबाट सूर्योदय हेर्दा मैले केवल एउटा लक्ष्य पूरा गरेको महसुस गरिनँ। मैले आफ्नो जन्मभूमिसँग पुनः सम्बन्ध जोडेँ। मैले आफूलाई चुनौती दिएँ। मैले जीवनभर सम्झिरहने साथीहरू भेटेँ। र सबैभन्दा ठूलो कुरा, ३० वर्षदेखि मनभित्र बोकेको एउटा सपना अन्ततः पूरा गरेँ।
सगरमाथा संसारकै सर्वोच्च हिमाल हो। तर मेरो लागि सगरमाथा त्योभन्दा धेरै ठूलो अर्थ राख्छ। यो गुल्मीको एउटा सानो गाउँबाट सुरु भएको सपना हो, जुन अन्ततः एक-एक पाइला गर्दै वास्तविकतामा परिणत भयो।
(गुल्मीमा जन्मिनुभएका नेत्रप्रसाद पोख्रेल विगत तीन दशकदेखि अमेरिकामा बसोबास गर्दै आउनुभएको छ। हाल उहाँ ओमाहा नेब्रास्कामा बस्नुहुन्छ।)