नोटमा केमेट गरे जेल,मुद्रा सम्बन्धी कसुरमा कडा कारबाहीको व्यवस्था
प्रकाशित मिति : श्रावण १४, २०७५ सोमबार
नोटमा लेख्ने वा केर्ने गर्नु भएको छ ? यदि त्यसो हो भने जो कोहीले यस्तो बानीलाई तत्काल हटाउनु पर्ने भएको छ । अबदेखि नोटमा लेख्न वा केरमेट गर्न नपाइने भएको छ । नोटमा केरेको भेटिएमा जेल चलान हुनेछ ।
मुलुकी अपराध (संहिता) ऐन २०७४, मुलुकी फौजदारी कार्यविधि .(संहिता) ऐन २०७४ र फौजदारी कसुर (सजाय) निर्धारण तथा कार्यान्वयन ऐन २०७४ भदौ १ गते देखि लागू हुँदैछ । सोही ऐनको परिच्छेद २२ मा मुद्रा सम्बन्धि कसुरको व्यवस्था गरिएको छ ।
परिच्छेद २२ को दफा २६३ मा बैंक नोट वा सिक्का जलाउन, गाल्न, च्यात्न र लेख्न नहुने भनिएको छ । अधिकार प्राप्त अधिकारीको आदेश बिना नोटमा लेख्न वा केरमेट गर्न, जलाउन लगायत कुनै पनि काम गर्न पाइने छैन ।
राष्ट्र बैंकले मौद्रिक नीतिमार्फत सफा नोट राख्ने नीति लिएपनि कार्यान्वयनमा आउन नसकेपछि कानुन, न्याय तथा संसदीय मामिला मन्त्रालयले यहि ऐन मार्फत नोटमा जथाभावी गर्नेलाई कडाइ गर्ने नीति लिएको हो ।
यदि कसैले ऐनमा उल्लेख भएअनुसार नोटमा केरमेट गर्न तथा जलाउन नहुने कुरालाई पालना गर्दैन भने त्यस्ता ब्यक्ति जेलसमेत चलान हुन सक्ने अवस्था सृजना गरेको छ । नोटमा केरमेट गर्ने व्यक्तिलाई ३ महिनासम्म कैद र पाँच हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना हुनेछ ।
यस्तै अक्षर, चिन्ह र आकार नै नचिनिने गरी झुत्रो भएको नोट जलाउने ब्यक्तिले बदनीयतपूर्वक कसैलाई दियो भने उसलाई तीन वर्ष जेल सजाय र तीस हजार जरिवाना हुने व्यवस्था यो ऐनले गरेको छ ।
नोटको प्रयोग गर्नेले जतन गरेर प्रयोग नगरिदिँदा नोटको आयु घट्ने गरेको मुद्रा व्यवस्थापन विभागका कार्यकारी प्रमुख लक्ष्मी प्रपन्न निरौलाले बताए । उनले यो ऐन लागु भएपछि कारबाही हुने डरले पनि नोटको प्रयोगमा आम नागरीक सचेत हुने र नोटको आयु बढ्ने तर्क गरे । २०७४ असोज ३० गते प्रमाणिकरण भएको यो ऐन यहि भदौ एक गतेदेखि लागू हुनेछ ।
पैसाको प्रयोग हरेक दिन कुनै न कुनै रुपमा हरेकले गरेकै हुन्छन् । तर प्रयोगमा ध्यानै नदिने, नपट्याइ जथाभावी राख्ने, डल्लो पार्ने, कागजका नोटमा केरमेट गर्ने जस्ता बानीले गर्दानै कागजी नोटको आयु छोट्टिने गर्छ ।
मुद्रा सम्बन्धी कसुरमा अन्य सजाय यस्तो छः
खोटा मुद्रा बनाए ५ देखि १० वर्षसम्म कैद र ५० हजार रुपैयाँदेखि एक लाख रुपैयाँसम्म जरिवाना हुने व्यवस्था गरेको छ । खोटा मुद्रा भनेको नक्कली मुद्रा हो । नक्कली मुद्रा हो भनेर जानी— जानी प्रयोग गर्छ र खोटो मुद्रा बनाउने सामान घरमा राख्छ, त्यस्ता सामानको मर्मत गर्छ भनेपनि त्यस्तो व्यक्तिलाई सात वर्ष कैद र सत्तरी हजार रुपैयाँ जरिवाना हुने व्यवस्था यस ऐनमा छ । यस्तै धातुको मुद्राको तौल घटाएर बनाए भने पाँच वर्ष कैद र पाँच हजार रुपैयाँ जरिवाना हुन्छ ।
परिच्छेद २२ अनुसारको कसुरमा कसुर भएको थाहा पाएको मितिले एक वर्षसम्म उजुरी नगरेको अवस्थामा भने उजुरी नलाग्ने व्यवस्था यस ऐनमा छ । यस परिच्छेदको दफा २५६ देखि २६६ सम्म मुद्रा सम्बन्धी कसुरका सजायहरु उल्लेख छन् ।