अमेरिकी नागरिकता खारेज हुन सक्ने अवस्थाहरुबारे युएससीआईएसद्वारा मार्गदर्शन संशोधन
प्रकाशित मिति : ३१ भदौ २०८३, बुधबार
न्युयोर्क — अमेरिकी नागरिकता तथा अध्यागमन सेवा (युएससीआईएस) ले अंगीकृत अमेरिकी नागरिकता सम्भावित रूपमा खारेज गर्न सकिने मुद्दा पहिचान गर्ने र सम्बन्धित निकायमा पठाउने प्रक्रियासम्बन्धी आफ्नो मार्गदर्शन संशोधन गरेको छ।
युएससीआईएसले सेप्टेम्बर १४ मा जारी गरेको संशोधित मार्गदर्शन तत्काल लागू भएको जनाएको छ। एजेन्सीले संशोधित मार्गदर्शनबारे सर्वसाधारणले प्रतिक्रिया दिन पाउने अवधि पनि अक्टोबर १४ सम्म बढाएको छ। यसअघि प्रतिक्रिया दिने अन्तिम म्याद सेप्टेम्बर २५ तोकिएको थियो।
यो मार्गदर्शन युएससीआईएसको नीति म्यानुअल अन्तर्गत सेप्टेम्बर १४ मा जारी गरिएको नीति सूचनामार्फत आएको हो। संशोधनले अंगीकृत नागरिकतासम्बन्धी नीति म्यानुअलको भाग १२ अन्तर्गतको भाग एल, ‘अमेरिकी राष्ट्रियता गुमाउने र नागरिकता खारेज गर्ने’ व्यवस्थालाई विस्तार गरेको छ।
युएससीआईएसका अनुसार संशोधनले नागरिकता खारेज गर्ने आधारभूत कानुनी व्यवस्था परिवर्तन गरेको छैन। बरु, सम्भावित मुद्दा कसरी पहिचान गर्ने, कसरी समीक्षा गर्ने र कुन मुद्दालाई प्राथमिकताका साथ सम्बन्धित निकायमा पठाउने भन्ने विद्यमान प्रक्रियालाई थप स्पष्ट गरिएको हो।
नागरिकता कहिले खारेज हुन सक्छ?
युएससीआईएसको ‘उद्देश्य र पृष्ठभूमि’सम्बन्धी अध्याय अनुसार अंगीकृत अमेरिकी नागरिकता गैरकानुनी रूपमा प्राप्त गरिएको वा जानाजानी महत्वपूर्ण तथ्य लुकाएर अथवा गलत विवरण दिएर प्राप्त गरिएको अवस्थामा खारेजीको प्रक्रियामा पर्न सक्छ।
अंगीकृत नागरिकता खारेज गर्न अदालतको कानुनी प्रक्रिया आवश्यक हुन्छ। युएससीआईएसले कुनै व्यक्तिको फाइलको अनुसन्धान गर्नु, सम्भावित मुद्दा पहिचान गर्नु वा सम्बन्धित निकायमा मुद्दा पठाउनु मात्रले नागरिकता खारेज हुँदैन।
नीतिले अंगीकृत नागरिकता खारेजी र अन्य माध्यमबाट अमेरिकी राष्ट्रियता गुमाउने प्रक्रियाबीच पनि स्पष्ट भिन्नता गरेको छ। अंगीकृत नागरिकता न्यायिक प्रक्रियाबाट खारेज हुन सक्छ भने अमेरिकी नागरिकले छुट्टै संघीय कानुनी व्यवस्थाअन्तर्गत निश्चित कार्य गरेर स्वेच्छाले आफ्नो राष्ट्रियता त्याग्न सक्छ।
नागरिकता खारेज गर्न अदालतको प्रक्रिया आवश्यक
युएससीआईएसको मार्गदर्शनअनुसार अंगीकृत नागरिकता गैरकानुनी रूपमा प्राप्त भएको विषयमा देवानी वा फौजदारी प्रकृतिको अदालतको मुद्दामार्फत खारेजी हुन सक्छ।
फौजदारी मुद्दामा अमेरिकी सरकारी वकिलको कार्यालयले संघीय जिल्ला अदालतमा मुद्दा अघि बढाउँछ। सरकारले आरोपलाई कुनै उचित शंका बाँकी नरहने गरी प्रमाणित गर्नुपर्छ। फौजदारी प्रकृतिको अंगीकृत नागरिकता खारेजीका लागि संघीय कानुनले १० वर्षको समयसीमा तोकेको छ।
देवानी प्रकृतिको अंगीकृत नागरिकता खारेजीसम्बन्धी मुद्दा भने न्याय मन्त्रालयले संघीय जिल्ला अदालतमा अघि बढाउँछ। सरकारले नागरिकता खारेज गर्नुपर्ने आधारलाई स्पष्ट, विश्वसनीय र निर्विवाद प्रमाणबाट स्थापित गर्नुपर्छ।
युएससीआईएसको अंगीकृत नागरिकता खारेजीसम्बन्धी अध्याय २ अनुसार देवानी प्रकृतिको अंगीकृत नागरिकता खारेजीका लागि सम्बन्धित अध्यागमन तथा राष्ट्रियता कानुनअन्तर्गत निश्चित समयसीमा छैन।
यसको अर्थ फौजदारी मुद्दाका लागि समयसीमा समाप्त भइसकेको धेरै पुरानो विषय पनि आवश्यक कानुनी तथा प्रमाणसम्बन्धी मापदण्ड पूरा भएमा देवानी प्रकृतिको मुद्दाका रूपमा अघि बढ्न सक्छ।
तर युएससीआईएसको अनुसन्धान वा मुद्दा पठाउने प्रक्रिया आफैंमा नागरिकता खारेजी होइन। सम्बन्धित नागरिक वा फौजदारी अदालतको प्रक्रियामा अन्तिम आदेश जारी भएपछि मात्र नागरिकता खारेज भएको मानिन्छ।
कुन कारणले नागरिकता खारेज हुन सक्छ?
मार्गदर्शनले नागरिकता खारेजीका दुई प्रमुख आधार उल्लेख गरेको छ—गैरकानुनी रूपमा नागरिकता प्राप्त गर्नु र महत्वपूर्ण तथ्य लुकाउनु वा जानाजानी गलत विवरण दिनु।
गैरकानुनी रूपमा नागरिकता प्राप्त भएको प्रमाणित गर्न व्यक्तिले अध्यागमन अधिकारीलाई जानाजानी झुक्याएको प्रमाण अनिवार्य नहुन सक्छ। नागरिकता प्रदान गरिएको समयमा नागरिकता प्राप्त गर्न आवश्यक कानुनी योग्यता पूरा नगरेको अवस्थामा पनि नागरिकता गैरकानुनी रूपमा प्राप्त भएको मानिन सक्छ।
यस्ता कानुनी आवश्यकतामा स्थायी बासिन्दाका रूपमा कानुनी प्रवेश, आवश्यक अवधिसम्म अमेरिकामा बसोबास, आवश्यक भौतिक उपस्थिति, राम्रो नैतिक चरित्र, अमेरिकी संविधानका सिद्धान्तप्रतिको प्रतिबद्धता तथा अमेरिकाको सुव्यवस्था र समृद्धिप्रति सकारात्मक दृष्टिकोणलगायतका विषय पर्न सक्छन्।
अर्कोतर्फ, महत्वपूर्ण तथ्य लुकाउने वा जानाजानी गलत विवरण दिने विषयमा छुट्टै व्यवस्था छ। कुनै तथ्य गलत रूपमा प्रस्तुत वा लुकाइएको, त्यो काम जानाजानी गरिएको, उक्त तथ्य महत्वपूर्ण रहेको र त्यसबाट नागरिकता प्राप्त भएको अवस्थामा नागरिकता खारेजीको प्रक्रिया अघि बढ्न सक्छ।
यो व्यवस्था लिखित रूपमा गलत जानकारी दिएको अवस्थामा मात्र सीमित छैन। नागरिकता आवेदनमा जानकारी नदिएको, नागरिकतासम्बन्धी अन्तर्वार्ताका क्रममा गलत विवरण दिएको वा आवेदनमा पेश गरिएका कागजातमा गलत जानकारी रहेको विषय पनि यसअन्तर्गत पर्न सक्छ।
युएससीआईएसका अनुसार कुनै तथ्यलाई महत्वपूर्ण मान्न त्यसले सरकारको निर्णयमा प्रभाव पार्ने सम्भावना राखेको हुन सक्छ। त्यो तथ्य खुलासा गरेको भए पनि सम्बन्धित व्यक्तिलाई नागरिकता नदिइने अवस्था अनिवार्य रूपमा हुनुपर्छ भन्ने छैन।
अन्य आधार पनि समावेश
मार्गदर्शनले केही संगठनसँगको आबद्धतासम्बन्धी विषयलाई पनि समेटेको छ। नागरिकता पाएको पाँच वर्षभित्र कुनै व्यक्तिले त्यस्तो संगठनको सदस्यता लिए वा त्यससँग आबद्ध भए, जसको सदस्यता वा आबद्धता रहेको भए नागरिकताका लागि अयोग्य हुने थियो भने नागरिकता खारेजीको मुद्दा उठ्न सक्छ।
सैन्य सेवाका आधारमा नागरिकता प्राप्त गरेका केही व्यक्तिका लागि पनि छुट्टै व्यवस्था छ। नोभेम्बर २३, २००३ वा त्यसपछि योग्य सैन्य सेवाका आधारमा नागरिकता पाएका व्यक्तिले पाँच वर्षको सम्मानजनक सेवा पूरा गर्नुअघि सम्मानजनकभन्दा फरक प्रकृतिको सेवामुक्ति पाएमा नागरिकता खारेजीको प्रक्रिया लाग्न सक्ने युएससीआईएसले जनाएको छ।
नागरिकताको प्रमाणपत्र रद्द गर्नु तथा नागरिकता खारेज गर्नु फरक
युएससीआईएसले नागरिकता खारेज गर्नु र नागरिकताको प्रमाणपत्र रद्द गर्नु दुई फरक प्रक्रिया भएको स्पष्ट गरेको छ।
युएससीआईएसले नागरिकता प्रमाणपत्र गैरकानुनी वा ठगीमार्फत प्राप्त गरिएको वा तयार गरिएको अवस्थामा प्रमाणपत्र रद्द गर्न सक्छ। तर प्रमाणपत्र रद्द हुँदैमा कानुनी रूपमा प्राप्त नागरिकता स्वतः खारेज हुँदैन।
नागरिकताका लागि आवेदन दिएको, आवश्यक प्रक्रिया पूरा गरेको, युएससीआईएसबाट स्वीकृति प्राप्त गरेको र अमेरिकी नागरिकताको शपथ लिएको व्यक्ति सम्बन्धित कानुनी प्रक्रियाबाट नागरिकता खारेज नभएसम्म अमेरिकी नागरिक रहन्छ।
यसको विपरीत, नागरिकता प्रक्रिया पूरा नगरी ठगीमार्फत नागरिकता प्रमाणपत्र प्राप्त गरेको व्यक्तिले प्रमाणपत्र हातमा भएको मात्र आधारमा अमेरिकी नागरिकता प्राप्त गरेको मानिँदैन। यस्तो अवस्थामा युएससीआईएसले प्रमाणपत्र रद्द गर्ने तथा आवश्यक परे फौजदारी वा देशनिकाला प्रक्रिया अघि बढाउन सक्छ।
यसकारण प्रमाणपत्र रद्द गर्ने विषय प्रमाणपत्रको वैधतासँग सम्बन्धित हुन्छ भने नागरिकता खारेजी व्यक्तिको मूल नागरिकता नै खारेज गर्ने प्रक्रियासँग सम्बन्धित हुन्छ।
युएससीआईएसले सम्भावित मुद्दा कसरी पहिचान गर्छ?
युएससीआईएसका अनुसार सम्भावित नागरिकता खारेजीका मुद्दा विभिन्न माध्यमबाट पहिचान हुन सक्छन्।
कुनै अधिकारीले व्यक्तिको अध्यागमन फाइलको समीक्षा, परीक्षण वा अनुसन्धानका क्रममा यस्तो विषय फेला पार्न सक्छ। अमेरिकी नागरिकता योग्यता आवश्यक पर्ने अन्य निवेदन वा आवेदनको समीक्षा गर्दा पनि सम्भावित मुद्दा पहिचान हुन सक्छ।
युएससीआईएसले ठगी, राष्ट्रिय सुरक्षा वा सार्वजनिक सुरक्षासम्बन्धी चिन्ता पहिचान गर्न प्रयोग गर्ने स्वचालित परीक्षण प्रणालीबाट पनि यस्ता मुद्दा फेला पार्न सक्छ।
युएससीआईएस वा होमल्याण्ड सेक्युरिटी विभागका अनुसन्धानबाट आएका विषय तथा विदेश मन्त्रालयसहित अन्य सरकारी निकायको अनुरोधबाट आएका मुद्दा पनि समीक्षा हुन सक्छन्।
एजेन्सीले व्यक्तिको नागरिकतासँग सम्बन्धित पारिवारिक निवेदन, नागरिकता प्रमाणपत्रका लागि गरिएका आवेदन तथा अन्य अध्यागमन प्रक्रियासम्बन्धी अभिलेख पनि परीक्षण गर्न सक्छ।
कुन मुद्दालाई प्राथमिकता दिइनेछ?
युएससीआईएसले नागरिक वा फौजदारी कारबाहीका लागि अमेरिकी इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्टमा पठाउन प्राथमिकता दिने सम्भावित मुद्दाका वर्ग पनि तोकेको छ।
यसमा आतंकवाद तथा जासुसीलगायत सम्भावित राष्ट्रिय सुरक्षा खतरा, गम्भीर सार्वजनिक सुरक्षा चिन्ता, यातना, युद्ध अपराध तथा अन्य मानवअधिकार उल्लंघन, आपराधिक गिरोह, अन्तरदेशीय आपराधिक संगठन र लागुऔषध कार्टेलसँग सम्बन्धित मुद्दा समावेश छन्।
अन्तर्राष्ट्रिय प्रहरी संगठनको सूचनाबाट पहिचान भएका मुद्दा पनि प्राथमिकतामा पर्न सक्छन्।
नागरिकता प्रक्रियाका क्रममा खुलासा नगरिएका गम्भीर अपराध, मानव तस्करी, यौन अपराध, हिंसात्मक अपराध, निश्चित प्रकारका आर्थिक ठगी, व्यक्ति वा संस्थाविरुद्धको ठगी, सरकारी भ्रष्टाचार तथा महत्वपूर्ण गलत विवरणसँग सम्बन्धित मुद्दालाई पनि युएससीआईएसले प्राथमिकतामा राख्न सक्ने जनाएको छ।
झुटो पहिचान प्रयोग, अमेरिकी नागरिक भएको झुटो दाबी, नागरिकताअघि संघीय निर्वाचनमा गैरकानुनी मतदान तथा विवाहसम्बन्धी ठगीका मुद्दा पनि प्राथमिकताका सम्भावित वर्गमा राखिएका छन्।
अमेरिकी इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्टले कुनै मुद्दा अघि नबढाउने निर्णय गरेमा वा फौजदारी मुद्दाका लागि १० वर्षको समयसीमा समाप्त भइसकेको तर नागरिक प्रकृतिको नागरिकता खारेजीमार्फत मुद्दा अघि बढाउन सकिने अवस्था भए युएससीआईएसले निश्चित परिस्थितिमा न्याय मन्त्रालयको अध्यागमनसम्बन्धी मुद्दा हेर्ने कार्यालयमा सिधै मुद्दा पठाउन सक्छ।
प्रमाण र मुद्दा पठाउने प्रक्रिया
युएससीआईएसका अधिकारीहरूले सम्भावित नागरिकता खारेजीको मुद्दा समीक्षा गर्दा विभिन्न प्रकारका अभिलेख परीक्षण गर्न सक्ने मार्गदर्शनमा उल्लेख छ।
परिस्थितिअनुसार पक्राउसम्बन्धी अभिलेख, अदालतका निर्णय तथा आदेश, रेकर्ड गरिएका अन्तर्वार्ता, शपथपत्र, विवाह तथा सम्बन्धविच्छेदका अभिलेख, संगठनको सदस्यता प्रमाण, सामाजिक सञ्जालका पहिचान विवरण तथा सम्बन्धित माध्यम, समाचार रिपोर्ट, अध्यागमन प्रवेशसम्बन्धी कागजात, डीएनए प्रतिवेदन र जैविक पहिचानसम्बन्धी तुलना जस्ता प्रमाण प्रयोग हुन सक्छन्।
अधिकारीले नागरिकता खारेजीको कुनै कानुनी आधार पूरा हुन सक्ने देखेमा सुपरभाइजर तथा युएससीआईएसको कानुनी सल्लाहकार कार्यालयसँग परामर्श गर्नुपर्नेछ। थप अनुसन्धान आवश्यक भए मुद्दा ठगी पहिचान तथा राष्ट्रिय सुरक्षा निर्देशनालयमा पनि पठाउन सकिन्छ।
युएससीआईएसले मुद्दाले प्रमाणसम्बन्धी आवश्यक मापदण्ड पूरा गरेको ठहर गरेमा नागरिक वा फौजदारी कारबाहीका लागि अमेरिकी इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्टमा पठाउन सक्छ। उक्त निकायले मुद्दा अघि नबढाउने निर्णय गरेमा निश्चित परिस्थितिमा युएससीआईएसले न्याय मन्त्रालयमा सिधै मुद्दा पठाउन सक्छ।
नागरिकता खारेज भएपछि के हुन्छ?
अदालतले अन्ततः कुनै व्यक्तिको नागरिकता खारेज गरेमा त्यसको प्रभाव नागरिकता प्राप्त भएको मूल मितिदेखि लागू हुन्छ। त्यसपछि सम्बन्धित व्यक्ति नागरिकता प्रमाणपत्रमा उल्लेख गरिएको मितिअनुसार अमेरिकी नागरिक बन्नुअघिको अध्यागमन हैसियतमा फर्किन्छ।
युएससीआईएसले आफ्नो अभिलेख अद्यावधिक गरी आवश्यकताअनुसार अमेरिकी इमिग्रेसन एन्ड कस्टम्स इन्फोर्समेन्ट, विदेश मन्त्रालय तथा अन्य संघीय वा राज्य निकायलाई जानकारी दिन सक्छ।
व्यक्तिले नागरिकता प्रमाणपत्र बुझाउनुपर्ने हुन्छ। नागरिकता खारेज गर्ने अदालतको आदेशसँगै उक्त प्रमाणपत्र पनि रद्द हुन्छ।
नागरिकता खारेजीको प्रभाव सम्बन्धित व्यक्तिले अरू व्यक्तिका लागि दायर गरेका अध्यागमन लाभसम्बन्धी निवेदनमा पनि पर्न सक्छ। युएससीआईएसले त्यस्ता निवेदन तथा त्यसबाट लाभ लिएका व्यक्तिहरू सम्बन्धित अध्यागमन लाभका लागि अझै योग्य छन् वा थिए भन्ने विषय पुनः समीक्षा गर्न सक्छ।
केही अवस्थामा नागरिकता खारेज भएको व्यक्तिको नागरिकताका आधारमा नागरिकता प्राप्त गरेका पति, पत्नी वा सन्तानको नागरिकतामा पनि असर पर्न सक्छ। यसको परिणाम नागरिकता खारेजीको कानुनी आधार र अन्य सम्बन्धित परिस्थितिमा निर्भर हुन्छ।
उदाहरणका लागि, कुनै व्यक्ति नागरिकताका क्रममा महत्वपूर्ण तथ्य लुकाएको वा जानाजानी गलत विवरण दिएको आधारमा नागरिकता खारेजीमा परेमा त्यस व्यक्तिको नागरिकतामार्फत नागरिक बनेका पति, पत्नी वा सन्तानको नागरिकतामा पनि कानुनी असर पर्न सक्ने युएससीआईएसको मार्गदर्शनमा उल्लेख छ। तर नागरिकता गैरकानुनी रूपमा प्राप्त गरेको आधारमा भएको खारेजीमा फरक व्यवस्था लागू हुन सक्छ।
स्वेच्छाले नागरिकता त्याग्ने प्रक्रियाभन्दा फरक
युएससीआईएसको नीति म्यानुअल ले नागरिकता खारेजीलाई अमेरिकी राष्ट्रियता गुमाउने अन्य कानुनी प्रक्रियाभन्दा अलग राखेको छ।
संसदले सन् १९०६ को नागरिकतासम्बन्धी कानुनमार्फत ठगी वा गैरकानुनी प्रक्रियाबाट प्राप्त नागरिकता प्रमाणपत्र न्यायिक प्रक्रियाबाट रद्द गर्न सकिने व्यवस्था गरेको थियो। त्यस्तै व्यवस्था अहिले पनि अध्यागमन तथा राष्ट्रियता कानुनमा कायम छ।
युएससीआईएसको मार्गदर्शनअनुसार पूर्व अध्यागमन तथा नागरिकता सेवाले सन् १९९६ मा केही परिस्थितिमा नागरिकता प्रक्रिया पुनः खोलेर प्रशासनिक रूपमा नागरिकता खारेज गर्न सकिने नियम बनाएको थियो।
तर नवौं सर्किट पुनरावेदन अदालतले सन् २००० मा गोरबाख विरुद्ध रेनो मुद्दामा पूर्व अध्यागमन तथा नागरिकता सेवासँग प्रशासनिक रूपमा नागरिकता खारेज गर्ने वैधानिक अधिकार नभएको ठहर गरेको थियो। ती नियम पछि खारेज गरिए।
युएससीआईएसले नागरिकता खारेजीलाई राष्ट्रियता त्याग अर्थात् निश्चित परिस्थितिमा स्वेच्छाले अमेरिकी राष्ट्रियता गुमाउने प्रक्रियाबाट पनि अलग गरेको छ।
संसदले सन् १९०७ मा राष्ट्रियता त्यागसम्बन्धी कानुनी आधार पहिलो पटक व्यवस्था गरेको थियो। त्यसपछिका राष्ट्रियतासम्बन्धी कानुनहरूले ती व्यवस्थामा विभिन्न संशोधन गरेका छन्।
अमेरिकी सर्वोच्च अदालतले राष्ट्रियता त्याग्ने कार्य स्वेच्छिक हुनुपर्ने र अमेरिकी नागरिकता त्याग्ने स्पष्ट उद्देश्यसहित गरिएको हुनुपर्ने व्याख्या गरेको छ।
अमेरिकाबाहिर बसेर स्वेच्छाले नागरिकता त्याग्न खोज्ने अमेरिकी नागरिकका लागि प्रक्रिया नागरिकता खारेजीभन्दा फरक हुन्छ र सामान्यतया अमेरिकी विदेश मन्त्रालयसँग सम्बन्धित हुन्छ।
नयाँ मार्गदर्शनले के गर्दैन?
संशोधित मार्गदर्शनले आफैं कुनै अमेरिकी नागरिक बनेको व्यक्तिको नागरिकता खारेज गर्दैन।
युएससीआईएसको मुद्दा पठाउने प्रक्रिया, अनुसन्धान वा प्राथमिकता समीक्षाका लागि मुद्दा पहिचान हुनु र अदालतबाट नागरिकता खारेज हुनु फरक विषय हुन्। वास्तविक नागरिकता खारेजीका लागि सम्बन्धित कानुनी प्रक्रिया पूरा हुनुपर्छ र सरकारले आवश्यक प्रमाणको मापदण्ड पूरा गर्नुपर्छ।
युएससीआईएसका अनुसार संशोधित मार्गदर्शन राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको कार्यकारी आदेश तथा विदेशी आतंकवादी खतरा र राष्ट्रिय सुरक्षा तथा सार्वजनिक सुरक्षासम्बन्धी अर्को कार्यकारी आदेशको सन्दर्भमा जारी गरिएको हो।
एजेन्सीले संशोधनको उद्देश्य अध्यागमन कानुन कार्यान्वयनलाई सहयोग गर्नु, अध्यागमनसम्बन्धी ठगी निरुत्साहित गर्नु तथा राष्ट्रिय सुरक्षा र सार्वजनिक सुरक्षासम्बन्धी चिन्तालाई सम्बोधन गर्नु रहेको जनाएको छ। संशोधित मार्गदर्शनबारे सर्वसाधारणले अक्टोबर १४ सम्म प्रतिक्रिया दिन सक्नेछन्।