मेटाद्वारा युवाहरूलाई पुर्याइएको क्षतिपूर्तिस्वरूप ५६ करोड ७० लाख डलर तिर्न न्यु मेक्सिकोको अदालतको आदेश
Photo: Mariia Shalabaieva/ Unsplash
फेसबुक र इन्स्टाग्रामको मातृ कम्पनी मेटालाई न्यु मेक्सिकोको एक अदालतले आफ्ना प्लेटफर्महरूमार्फत युवाहरूलाई पुगेको क्षतिको सम्बोधन गर्न ५६ करोड ७० लाख डलर तिर्न आदेश दिएको छ। यो एक ऐतिहासिक सुनुवाइको दोस्रो चरणमा आएको फैसला हो।
बिहीबार अबेर आएको आदेशमा न्यायाधीश ब्रायन बिडस्किडले उक्त रकममध्ये अधिकांश-अर्थात् ४२ करोड डलर-युवाहरूका लागि उपचार सेवामा प्रयोग गरिने बताए। बाँकी रकम आगामी पाँच वर्षमा जनचेतना, रोकथाम, परीक्षण सेवा तथा अन्य खर्चमा प्रयोग गरिनेछ।
कम्पनीले जानेरै बालबालिकाको मानसिक स्वास्थ्यमा क्षति पुर्याएको र आफ्ना प्लेटफर्महरूमा हुने बाल यौन शोषणका घटनाबारे जानकारी लुकाएको ठहर गर्दै मार्च महिनामा जुरीले मेटामाथि ३७ करोड ५० लाख डलरको नागरिक जरिवाना गराएको थियो। यो नयाँ जरिवाना सोही जरिवानाका अतिरिक्त हो। दोस्रो चरणको सुनुवाइमा सरकारी वकिलहरूले लत बसाल्ने सुविधाहरूमा रोक लगाउन, उमेर प्रमाणीकरणमा सुधार गर्न तथा डिफल्ट प्राइभेसी सेटिङ र कडा निगरानीमार्फत बाल यौन शोषण रोक्नका लागि मेटामा आधारभूत परिवर्तन लागू गर्न न्यायाधीशसमक्ष माग गरेका थिए।
मेटाले तिर्नुपर्ने कुल रकम ९४ करोड २० लाख डलर हो, जुन सन् २०२५ मा कमाएको करिब ६० अर्ब डलरको वार्षिक मुनाफाको तुलनामा निकै सानो हिस्सा हो। बिहीबार सेयर बजार बन्द भएपछिको कारोबारमा लगानीकर्ताहरूले न्यु मेक्सिकोको फैसलालाई खासै वास्ता नगरेको देखियो, जसका कारण मेटाको सेयर मूल्य आधा प्रतिशतभन्दा कमले घटेर ५८९.४४ डलर कायम भयो।
तैपनि, यो फैसला मेटाका लागि अर्को ठूलो धक्का हो, जसले सामाजिक सञ्जालका कारण बालबालिकामा क्षति पुगेको भन्दै हजारौँ परिवारहरूबाट हाल मुद्दाको सामना गरिरहेको छ।
न्यु मेक्सिकोका एटोर्नी जनरल राउल टोरेजले भने कि यो निर्णयले कम्पनीहरूले जानाजानी उत्पादनको डिजाइनमार्फत बालबालिकालाई जोखिममा पार्दा उनीहरूलाई जवाफदेही बनाइने स्पष्ट सन्देश दिन्छ।
आजको निर्णय सामाजिक सञ्जालले आफ्ना बालबालिकालाई के गरिरहेको छ भनेर चिन्तित प्रत्येक अभिभावक र अनलाइनमा सुरक्षित वातावरणमा हुर्कन पाउने अधिकार भएका प्रत्येक बालबालिकाको जित हो, उनले एक वक्तव्यमा भनेका छन्।
मेटाले भने यस निर्णयविरुद्ध अपिल गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।हामी हाम्रा प्लेटफर्महरूमा मानिसहरूलाई सुरक्षित राख्न कडा मिहिनेत गर्छौँ र खराब तत्वहरू तथा हानिकारक सामग्री पहिचान गरी हटाउने चुनौतीहरूबारे पारदर्शी छौँ, कम्पनीले एक वक्तव्यमा भनेको छ, “हामी किशोरकिशोरीहरूलाई अनलाइनमा सुरक्षित राख्ने हाम्रो रेकर्डप्रति विश्वस्त छौँ र तथ्यहरूलाई तोडमरोड गर्ने दाबीहरूविरुद्ध आफूलाई बचाउन जारी राख्नेछौँ।
न्यायाधीशले फेसबुक र इन्स्टाग्रामलाई आफ्ना सुरक्षा सुविधाहरू, उत्कृष्ट अभ्यासहरू र अनुचित टिप्पणीहरू सम्बोधन गर्ने उपकरणहरूबारे स्पष्ट रूपमा बुझाउन ब्यानर र सूचनामूलक स्क्रिनहरू बनाउन र तिनलाई नियमित रूपमा प्रदर्शन गर्न आदेश दिएका छन्। ती परिवर्तनहरू र न्यु मेक्सिकोमा सञ्चालन हुने शैक्षिक अभियान राज्यको समीक्षाको अधीनमा हुनेछन्।
अदालतका अनुसार सङ्घीय बाल गोपनीयतासम्बन्धी कानूनका कारण मेटाले १३ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि उमेर प्रमाणीकरण उपकरणहरू प्रयोग गर्न पाउँदैन। बाल अनलाइन गोपनीयता संरक्षण ऐनको अर्थ, उमेर प्रमाणीकरण प्रयोजनका लागि भए पनि मेटाले बालबालिकालाई व्यक्तिगत विवरण पेस गर्न वा अनलाइनमा निगरानी गर्न बाध्य पार्न सक्दैन।
अदालतले अन्य सामाजिक सञ्जाल कम्पनीहरूलाई छाडेर मेटालाई मात्र उमेर प्रमाणीकरणको आदेश दिनु अन्यायपूर्ण र अनुचित रूपमा हानिकारक हुने पनि उल्लेख गरेको छ।
यसको सट्टा, अदालतले मेटालाई न्यु मेक्सिकोमा उमेर सुनिश्चित गर्ने आफ्ना उपकरणहरू सुधार गर्न आदेश दिएको छ। यसमा प्रयोगकर्ताका साथीहरू को हुन् र उनीहरूले कस्ता सामग्री पोस्ट तथा उपभोग गर्छन् भन्ने जस्ता सङ्केतहरूका आधारमा मानिसहरूको उमेर निर्धारण गर्न आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्सको प्रयोग समावेश छ। मेटाले आगामी दुई वर्षभित्र १३ वर्षमुनिका प्रयोगकर्ताको पूर्वानुमान गर्ने मोडल विकास गर्ने प्रयास पनि गर्नुपर्नेछ।
यसका अतिरिक्त, मेटाले न्यु मेक्सिकोमा १३ वर्षमुनि भएको अनुमान गरिएका इन्स्टाग्राम र फेसबुक प्रयोगकर्ताहरूसँग उमेरको प्रमाण माग गर्नुपर्नेछ। यदि कुनै प्रयोगकर्ता १३ वर्षमुनिको छ वा १८ वर्षमुनिको छ तर निश्चित उमेर अनुमान गर्न सकिएको छैन भने, प्रयोगकर्ताले आफ्नो उमेर प्रमाणीकरण नगरेसम्म मेटाले उसलाई १३ वा १८ वर्षमुनिको सरह व्यवहार गर्नुपर्नेछ।
कम्पनीले १३ वर्षमुनि हुन सक्ने प्रयोगकर्ताहरूलाई विद्यालयका कर्मचारीहरूले फ्ल्याग गर्न सकिने रिपोर्टिङ पोर्टल निर्माण गर्न विद्यालय वा बाल सुरक्षा संस्थाहरूसँग सहकार्य गर्नुपर्नेछ। साथै, १३ वर्षमुनिका प्रयोगकर्ताहरूको सङ्कलन गरिएको व्यक्तिगत जानकारी हटाउनुपर्नेछ। अदालतले मेटालाई सुधारका उपायहरूको पालना कसरी भइरहेको छ भन्नेबारे वर्षमा दुई पटक प्रगति प्रतिवेदन पेस गर्न पनि आदेश दिएको छ।
मेटा ओकल्यान्ड, क्यालिफोर्नियाको सङ्घीय अदालतमा यसै महिना हुने सुनुवाइको तयारीमा पनि छ। यहाँ मेटाले सन् २०२३ मा दर्ता भएको सङ्घीय बहु-जिल्ला मुद्दामा आफूलाई मुद्दा हाल्ने २९ राज्यहरूमध्ये सुरुवाती चार राज्यको सामना गर्नेछ। यी राज्यहरूले बालबालिकालाई प्लेटफर्ममा लत बसाल्ने सुविधाहरू जानाजानी डिजाइन गरेर युवाहरूको मानसिक स्वास्थ्य सङ्कटमा योगदान पुर्याएको आरोप मेटामाथि लगाएका छन्।
टेनेसिसहित आठ राज्यहरूले, जहाँ हाल सुनुवाइ भइरहेको छ, आफ्नै राज्यका अदालतहरूमा मुद्दा दर्ता गरेका छन्।
अघिल्लो महिनाको अन्त्यमा, मेटाका साथै टिकटक, स्न्याप र गुगलको युट्युबविरुद्ध चार जना किशोरकिशोरीका परिवारले मुद्दा दर्ता गराएका थिए। उनीहरूका अनुसार यी प्लेटफर्महरूको अत्यधिक प्रयोगका कारण उत्पन्न समस्याका कारण ती किशोरकिशोरीहरूले आत्महत्या गरेका थिए।
नर्थइस्टर्न युनिभर्सिटीकी सहायक प्राध्यापक लउरा एडेलसनका अनुसार न्यु मेक्सिकोबाट आएको यो फैसला मेटाका लागि आउने धेरै ठूला निर्णयहरूमध्येको पहिलो कदम हो।
अमेरिकाले सामाजिक सञ्जाललाई प्रतिबन्ध लगाउने कानून पारित गर्ने छैन,एडेलसनले भने, तर यदि मेटा जस्ता कम्पनीहरूलाई आफ्ना उत्पादनको डिजाइनका कारण प्रयोगकर्तालाई हानि पुगिरहेको छ भन्ने थाहा छ भने, राज्यहरूले अन्ततः यसलाई नियन्त्रण गर्ने बाटो पहिल्याइरहेका छन्।