संविधानमा तेस्रो लिङ्गीको अधिकारको व्यवस्था त छ तर अब कानुन बन्नुपर्छ

प्रकाशित मिति : श्रावण १०, २०७३ सोमबार

पिंकी गुरुङ, अध्यक्ष, ब्लू डाइमण्ड सोसाइटी

यौनिक अल्पसंख्यक तेश्रो लिंगीहरुका लागि कृयाशिल ब्लू डाइमण्ड सोसाइटीबाट विभिन्न खाले सेवा लिएका तेश्रो लिंगीहरुको संख्या नेपालमा ७ देखि ८ लाख छ । तर, विलियम संस्थाले गरेको अनुसन्धानमा भने करिव नेपालमा ९ लाखको हाराहारीमा तेश्रो लिंगी समुदाय रहेको तथ्यांक छ ।

ब्लु डाइमण्ड सोसाईटीले नयाँ काम के गर्दै छ ?
ब्लु डाइमण्ड सोसाईटीले आफनो स्थापनादेखिनै यौन तथा लैङ्गिक अल्पसँगहरुको निम्ती आफना गतिविधि गरि रहेको छ । त्यही क्रममा सोसाईटीले ३० जिल्लाका ५३ भन्दा बढी शहरमा आफना गतिविधिहरु गरि रहेको छ । त्यस अन्तरगत एच.आई.भि एड्सको रोकथाम र यौन तथा लैङ्गिक अधिकारको विषयमा कार्यक्रम गरी रहेका छौं ।
अब हाम्रो जोड संविधानमा टेकेर हाम्रो सहभागितामा एलजीबीटीआई सम्बन्धी सकारात्मक कानुन बनाउने तर्फ छ भने यस्ता कानुन बनाउन सरकार र समुदायलाई सकरात्मक बनाउने तर्फ पनि हामी सक्रिय छौँ ।

नयाँ संविधानले के कस्ता माग समेटेको छ ?
अहिले संविधानमा तेस्रो लिङ्गीको पहिचान, समनाता र संलग्नताको व्यवस्था छ । तर, यो सम्बन्धी कानुन अझै बनेको छैन । हामीले हाम्रो अस्तित्व र पहिचानको कुरा उठाउँदै आएका थियौं । त्यो संविधानमा समावेश भएको छ तर, कानून बनेका छैनन् ।
त्यस्तै हामीले विभिन्न निकायमा हाम्रो सहभागिताको कुरा उठाउँदै आएका छौँ । हामीले आत्मसम्मान हुने खालको लंैङ्गिक पहिचान दिने र अन्य विभेद हटाउने कुरामा पनि जोड दिदैँ आएका छौँ । पुरुष र महिलाले परिवारदेखि सबैतिर जे जस्तो स्थान र सम्मान पाएका छन् तेस्रो लिङ्गीले पनि त्यही रुपले अधिकार र सम्मान पाउनु पर्दछ भन्ने हो ।

समाजको दृष्टिकोण र व्यवहार परिवर्तनका लागि कानुनमा अधिकार दिएर मात्र पुग्छ त ?
हाम्रो लागि कानुनी परिवर्तन महत्वपूर्ण विषय हो । यो सँगै तपाईले प्रश्न गरे जस्तै समाजको दृष्टिकोण परिवर्तन पनि हाम्रो निम्ती चुनौतीपूर्ण कुरा हो । सकारात्मक कानुन बन्यो भने त्यसले हामीलाई संरक्षण गर्दछ र आफनो अधिकारको निम्ती लड्ने आधार सृजना गर्दछ । कानुनी रुपमा संरक्षण भएन भने हामी विभेदमा पर्दछौँ । हाम्रो आवाज सुनिदिने कोही हँुदैन । त्यसैले कानुनी संरक्षणसँगै समाजको सोचमा सकारात्मक परिवर्तन पनि जरुरी छ । सामाजिक सोचाइमा सकारात्मक परिवर्तन गर्न शैक्षिक सामाजिक विभिन्न गतिविधि गर्नुका साथै विद्यालयस्तरको शिक्षादेखि नै यसबारे जानकारी दिने कुरा पनि हामीले उठाउँदै आएका छौँ । अहिले विद्यालयस्तरको शिक्षामा एलजीबीटीआई सम्बन्धी जानकारी दिने विषय पनि छन् । संस्थाले रेडियो कार्यक्रम मार्फत समाजमा चेतना फैलाउने काम पनि गरिरहेको छ ।

तेस्रो लिङ्गी पनि अरु जस्तै मानिस हुन् भन्ने बुझाई समाजमा कत्तिको पाउनु हुन्छ ?
बुझाइकोस्तर विभिन्न छ । कसैले बुझ्नै चाहँदैनन् । कसैले अलिअलि बुझेका छन । कसैले बुझेर बुझ पचाउँछन । तर, अहिले बिस्तारै–बिस्तारै बुभ्mदैछन् । ब्लु डाइमण्ड सोसाईटी स्थापना हुनु अघिसम्म यसबारे जानकारी थिएन । आप्mनै सुमदायको पनि पहिचान थिएन, सोसाईटी स्थापना भएपछि परक किसिमको लैङ्गिक अभिमुखिकरण र फरक किसिमको लैङ्गिक पहिचान सम्बन्धि विभिन्न तालिम भए सुचना आदान प्रदान गर्ने र अनुभवहरु ग्रहण गर्ने वातावरण बन्यो ।
हामीले आफनो मुद्दालाई राम्ररी बुझ्यौँ तर, अरुले त्यति गहिरीएर बुझेका छैनन् । राम्ररी बुझ्न त उनीहरुसँग उठ बस र अन्तरक्रिया गर्नु पर्दछ । तेस्रो लिङ्ग प्रकृतिसँग जोडिएको कुरा हो । समलिङ्गि र दुई लिङ्गि भन्ने कुरा कत्ति बुझ्ने भन्ने व्यक्तिको व्यक्तिगत कुरा पनि भयो । यो विषयमा बुझाउन सरकारले प्रयाप्त प्रचार प्रसार गर्नु पर्दछ । त्यसका निम्ती सरकारले विभिन्न माध्यम प्रयोग गरी जनचेतना मुलक प्रचार प्रसार नै गर्नु पर्दछ ।

आफ्नै परिवारले यो समस्या कत्तिको बुझ्ने गरेका छन् ?
परिवार र समाजको बुझाईकोस्तर पनि बढ्दो छ । तर सबै परिवार एकै स्तरका छैनन् । म आफू गुरुङ परिवारको व्यक्ति हुँ । लम्जुङको डाँडामा मेरा मामा माइजु फुफा फुफु काका काकी हुनुहुन्छ । उहाँहरुले फरक लैङ्गिक पहिचान भनेको कतै पढ्नु भएको छैन । म भन्दा अरुलाई देख्नु भएको पनि छैन । तर, उहाँहरुले यो प्राकृतिक कुरा हो । भगवानको देन हो भन्ने बुझनु भएको छ ।
उहाँहरुले नपढे पनि यो कुरा बुझनु हुन्छ तर, कतिपयले पढेर पनि यो कुरा बुझदैनन् । हाम्रो कुरालाई कसरी लिने भन्ने व्यक्ति अनुसार फरक पनि हुन्छ । मेरा केही साथीहरुका परिवारले बुझेका छन् । केही परिवारले बुझेका छैनन् । परिवारले नबुभ्mदा सोसाईटीका सदस्यहरु मानसिक रुपले बढी तनावमा हुनु हुुन्छ । सबै व्यक्तिलाई आफ्ना आफ्न्तको माया चाहिन्छ । परिवार र आफ्न्तले माया नगर्दा, समस्या नबुभ्mदा मानसिक तनावमा हुने र आत्महत्या गर्नेहरुको संख्या पनि बढ्दो छ । हामीले हालै मिस पिङ्क पनि आयोजना ग¥यौं । त्यसको थिम नै मानसिक स्वास्थ्य र समृद्धि भन्ने थियो ।
हामीले मिस पिङको माध्यमबाट एलजीविटीआई सम्बन्धी मुद्दालाई वकालत गर्ने र समाजलाई सचेत बनाउने उदेश्यका साथ गरेका थियौँ ।

सोसाईटीमा कति आवद्ध हुनुहुन्छ ?
यो समुदायको संख्या कति छ भनेर संस्थाबाटै त अध्यायन अनुसन्धान गरेका छैनाँै तर, हामीसँग सम्पर्कमा आउनु भएका हामीले विभिन्न खाले सेवा दिएका व्यक्तिहरुको संख्या ७ देखि ८ लाख छ । विलियम भन्ने संस्थाले गरेको अनुसन्धानमा करिव ९ लाखको हाराहारीमा यो समुदाय छ भनेर आँकडा निकालेको छ ।
जनगणना गर्दा पनि गणकहरु सम्बन्धित व्यक्तिसम्म पुग्दैनन् । पुगि हाले पनि खुलेर म तेस्रो लिङ्गी हुँ भन्दैन । घर परिवारले पनि भन्न दिदँैनन् । जस्ले गर्दा यो समुदाय यतिनै छ भन्ने तथ्याङक आउँदैन ।
अब गरिने जनगणनाको टिममा तेस्रो लिङ्गी पनि हुनु प¥यो । होइन भने बाहिरको व्यक्तिलाई थाहा हुँदैन । उसलाई प्रश्न सोध्न अपठ्यारो पनि लागि रहेको हुन्छ । तेस्रो लिङ्गी र समलिङ्गी भन्ने शब्द नै सहज रुपले लिदैनन् ।

मिस पिङ्क पछि कस्तो प्रतिक्रिया आयो ?
मिस पिङ्कमा १८ जना सहभागि हुनुहुन्थ्यो । उहाँहरुलाई विगत केही समयदेखि तालिम पनि दियौँ । विशेषगरी ¥यापमा कसरी हिड्ने व्यक्तित्व विकास कसरी गर्ने विभिन्न प्रश्नको जवाफ कसरी दिने भन्ने तालिम दिएको थियो । विशेष गरी तेस्रो लिङ्गी साथीहरु फेसन डिजाइन जस्ता कुरामा रुचि राख्ने भएकाले यस्ता काम गर्न उत्साहित गर्ने व्यक्तित्व विकास गर्ने काम ग¥यौं ।

सोसाईटीको अन्तराष्ट्रिय नेटवर्क पनि छ ?
ब्लु डाइमण्ड सोसाईटी स्थापना भएपछि नेपालले दक्षिण एशियामै सबैभन्दा बढी प्रभावकारी काम गरेको छ । जसले गर्दा विश्वले हामीलाई विशेष ध्यान पूर्वक हेरिरहेको छ । अन्तराष्ट्रिय क्षेत्रबाट पनि सहयोग राम्रो छ । अन्तराष्ट्रिय स्तरमा भएको सम्बन्धले पनि नेपालमा संविधान लगायतका विषयमा हाम्रा मुद्दा स्थापित गराउन ठूलो सहयोग पुग्यो ।

पछिल्लो समय तपाई राजनीतिमा बढी सक्रिय हुनु भएको छ , किन ?
राजनीतिक रुपले सबै तह तप्काका मानिस सचेत हुनु पर्दछ भन्ने मेरो मान्यता हो । विदेशतिर युवाहरु जसरी राजनीतिमा सचेत छन् तर हाम्रोमा त्यो कमि छ जस्तो लाग्दछ ।
नेपालमा हरेक कुराको लागि राजनीतिक पहुँच चाहिन्छ । यहि राजनीतिमा पहुँच भएन भने आफ्ना मुद्दा स्थापित गर्न सकिदैन । समलिङ्गी, तेस्रो लिङ्गीहरुका अधिकार स्थापित गर्न राजनीतिमा लागेको हुँ ।

KHASOKHAS EDITORIAL TEAM

Editor-in-Chief : Kishor Panthi
Deputy Editor-in-Chief : Ashmita Khadka
Executive Editor : Anil Adhikari
English Editor: Rajan Thapaliya
Editor: Deepak Pariyar
Editor (Business/US Politics) : Suresh Shahi
Multimedia Editor/Presenter : Kiran Marahatta
Europe Editor: Hari Krishna Panthi
Online Editors: Suraj Ghimire, Bikram Khatri, Aashish Khanal, Dikshya Panthi
Chief Photographer: Dipendra Dhungana
Editor (Empowerment) : Sapana Pariyar

KHASOKHAS TEAM

Int. Representative: KP Neupane(Jackson)
Resource Person: Bishwa Bahadur Shah
Goodwill Ambassador: Yam Baral

Contact Us

© 2021 KHASOKAHS. All Rights Reserved. Namaste International Media Group (worldwide) and Namaste Media Inc (USA)
Khasokhas is not responsible for the content of external sites and user generated contains. We don't collect comments on this site.
DEVELOPED BY appharu.com