सप्तरीको ‘होली’ जिम्मेवार को ?

प्रकाशित मिति : फाल्गुन २३, २०७३ सोमबार

राजनीतिमा हठहरु कति खतरनाक हुन्छन्, यो जान्न कुनै राजनीतिक विश्लेषक भैरहनु पर्दैन, सप्तरीमा सोमवार भएको हिंसा र त्यहाँ भएको मानवीय क्षतिनै काफी छ । सप्तरीको हिंसा र मानवीय क्षति कुनै पनि हालतमा आकस्मिक होइन र मान्नु पनि हुँदैन । पूर्वानुमान थियो नै, एमालेको मेची–महाकाली अभियानले मधेशमा तनाव बढाउँछ र तनावले हिंसाको रुप लिन्छ ।

यति जान्दा जान्दै पनि न एमाले, न मोर्चा गंभीर देखिए । बरु, कार्यक्रम जसरी पनि गर्ने एमालेका लागि प्रतिष्ठाको विषय बन्यो र एमालेको कार्यक्रममा जसरी पनि अवरोध गर्ने मोर्चाको प्रतिष्ठाको विषय । यी दुई प्रतिष्ठाले सोमवार सप्तरीमा हिंसाको रुप लियो । तीन जनाको ज्यान गयो । दर्जनौँ घाइते भए । दिनभर तनावपूर्ण अबस्था रह्यो । प्रहरी प्रशासनका लागि सुरक्षा व्यवस्था मिलाइराख्न निकै कठिन भयो ।

झापाबाट शुरु भएको अभियान सप्तरीसम्म आउँदा ६ वटा भन्दा बढी सभा भए । तर, ती सवै सभामा एमालेका नेताहरुले अभियानमा अवरोध भए प्रतिकार गर्नेसम्मका चेतावनी दिए । यस्ता अभिव्यक्तिले मधेशी मोर्चाका नेता कार्यकर्तालाई थप उत्तेजित बनायो । यता, स्थितिलाई साम्य बनाउनुभन्दा बढी मोर्चाका नेताहरुले काठमाडौंबाट कार्यकर्तालाई एमाले विरोध उत्रन निर्देशन दिए, त्यसले पार्ने प्रभावको आँकलन गरेनन् । काठमाडौंमा मोर्चाका कुरा सुन्नै नचाहने एमालेको जस्तो सोच थियो त्यस्तै सोच मधेशमा कार्यक्रम गर्नै नदिने मोर्चामा देखियो । यही दुई सोचको टकराव सप्तरीमा देखियो ।

सप्तरीको सोमवारको घटना यत्तिकै भएकै होइन । पहिला मोर्चा, एमाले नेता र गृहमन्त्रीले दिएका अभिव्यक्तिहरु उत्तिकै जिम्मेवार ठान्नुपर्छ । एमालेको अभियान शुरु हुनुभन्दा दुई चार दिन पहिला गृहमन्त्री, एमाले अध्यक्ष केपी ओली, एमाले सचिव योगेश भट्टराई र मोर्चाका नेताहरुका अभिव्यक्ति यति धेरै खतरनाक थिए कि, त्यसले मधेशमा तनाव बढाउन आगोको काम गरे । तराईको परालमा पेट्रोल छर्कने अभिव्यक्ति दिएर नेताहरुले आफ्नो कार्यकर्ताहरुलाई मर्न मार्न तयार हुन निर्देशन दिएका थिए । यस्ता अभिव्यक्ति दिनपूर्व कोही पनि नेताले सम्भावित घटनावारे सोचेका थिएनन् । जसको परिणाम सोमवार सप्तरीमा देखापर्यो । मोर्चाका कार्यकर्ताले अभियान शुरु नहुँदै एमाले कार्यकर्तालाई कालोमोसो दलेका थिए ।

मधेशका मामिलामा एमाले अनुदार रहेको ठान्ने मधेशी मोर्चाले शान्तिपूर्ण रुपमा कार्यक्रम गर्न पाउने हरेक राजनीतिक पार्टीको अधिकार कुण्ठित गर्न खोजेको थियो । यस्ता विषयले एमालेलाई थप आक्रामक बनाएको थियो । सरकारले आफ्नो मागहरु सुनुवाई नगरी निर्वाचनको घोषणा गरेर अगाडि बढेपछि मोर्चा पनि उत्तिकै अफ्ठारोमा आएको थियो, जसलाई केही न केही बिजसेन चाहिएको थियो, जुन एमालेको अभियानबाट लिन खोजे ।

मोर्चा र एमालेबीच त तनाव र विवाद पहिला देखि नै थियो । यही बिचमा आएका थिए गृहमन्त्री विवादमा । मेची–महाकाली अभियान चलाउन थालेको प्रमुख प्रतिपक्ष दलका नेता र गृहमन्त्रीबीच पेचिलो प्रहार भयो । एमाले नेताहरुले आफ्नो अभियानमा केही भए त्यसको जिम्मेवार गृहमन्त्री बिमलेन्द्र निधिले लिनुपर्ने बताएका छन् । उता गृहमन्त्री निधिले एमालेमा मधेश र आफुलाई हेर्ने नजरमै समस्या रहेको बताएका छन् । यस्तो आरोप–प्रत्यारोपमा पूर्वप्रधानमन्त्री तथा एमाले अध्यक्ष केपी ओली पनि ‘फ्रन्टलाइन’ पनि उभिएका थिए ।

फागुन १५ गते गृहमन्त्री निधि लहानमा थिए । फागुन १६ गते एक दैनिकमा प्रकाशित समाचार अनुसार त्यसदिन गृहमन्त्री निधिले मधेसबाट एमालेलाई बढार्ने गरी प्रचार अभियानमा जुट्न पार्टी कार्यकर्तालाई निर्देशन दिएका थिए । यद्यपी गृहमन्त्री निधिले पछि चाहीँ आफु त्यस्तो नबोलेको बताएका थिए ।

गृहमन्त्री निधिले संशोधन मधेस मात्र नभई देशकै हितमा भएको दाबी एमाले विरोधमा गए मिलेर भण्डाफोर गर्ने बताएका थिए । एमाले संविधान कार्यान्वयन विरोधी, संघीयताविरोधी, मधेसी विरोधी रहेको भन्दै एमालेविरुद्ध मधेसका गाउँगाउँमा प्रचार थाल्न निधिले निर्देशन दिएको समाचार थियो ।
त्यसको अर्कोदिन एमाले सचिव योगेश भट्टराईले विज्ञप्ती निकाले गृहमन्त्रीलाई सन्देश दिन खोजे । उनले विज्ञप्ती मार्फत गृहमन्त्री निधिबाटै उत्तेजक अभिव्यक्ति आउनुलाई पार्टीले गम्भीर रुपमा लिँदै ध्यानाकर्षण भएको जनाएका थिए । त्यति मात्र नभएर उनले ‘राष्ट्रिय एकता, स्वाभिमान, सद्भाव र संविधान कार्यान्वयनका लागि प्रमुख प्रतिपक्षी दलले आयोजना गर्न लागेको कार्यक्रम विथोल्नका लागि गृहमन्त्रीबाटै अभिव्यक्ति आउनु अत्यन्त खेदजनक र निन्दनीय छ’ भएको जनाएका थिए । गृहमन्त्रीबाटै गैरजिम्मेवार र आपत्तिजजनक अभिव्यक्ति आएको भन्दै एमालेले कार्यक्रममा कुनै अवाञ्छित गतिविधि भएमा त्यसको सम्पूर्ण जिम्मेवारी गृहमन्त्री निधी र सरकारले लिनुपर्ने बताएका थिए ।

‘हालै एमालेले विज्ञप्ति निकालेर मेची–महाकाली यात्रा विथोल्न गृहप्रशासनले मधेसीहरुलाई उचाल्यो भन्ने आरोप लगाएको छ । तपाईले यसलाई कसरी हेर्नु भएको छ ?’  भन्ने प्रश्नमा निधिले भनेका थिए, ‘यदि एमालेजनले उनका शिर्ष नेताहरुले बोलेको कुरा संकलित गरेर अनुसन्धान गर्नु भयो भने थाहा हुन्छ, उहाँहरुको शीर्ष नेतृत्वले दिएको अभिव्यक्तिले देशमा पहाडी र मधेसीको बीचमा झगडा लगाउने, दुरी बढाउने र मधेसमा बस्ने आफ्नै जनतालाई जनता नै होइनन् जस्तो बनाउन कस्तो भूमिका खेलेको छ ।

यस्तो किसिमको अभियान चाल्ने उहाँहरुको यो कदम र भाषण भनेको नेपालमा महेन्द्रवादी राष्ट्रवादको प्रचारमा लाग्ने काम हो । त्यो उहाँहरुको पुरानै काम हो ।’ गृहमन्त्रीले यस्तो अन्तर्वार्ता दिएको अर्कोदिन एमाले अध्यक्ष केपी ओलीले संवादकसँग अन्तक्रिया गरेका थिए, जहाँ उनले गृहमन्त्रीलाई पाठ पढाउन खोजेका थिए । ओलीको भनाई थियो–म गृहमन्त्रीलाई सम्झाउन चाहन्छु–गृहमन्त्री कुनै दल या भूगोलविशेषको होइन, एमाले उहाँलाई मनपर्छ या पर्दैन, बेग्लै कुरा हो, एमाले भवितव्य आइपरेर बनेको पार्टी होइन, संवैधानिक हैसियतसहित उपस्थित छ । उहाँको कर्तव्य देशमा शान्ति–सुव्यवस्था कायम गर्ने हो, भ्रम फिँजाउने होइन ।

कुनै अप्रिय घटना भए जवाफदेही हुनुपर्ने वक्तव्य जारी गरिसकेका छौँ । यसलाई लाइट्ली (हल्का) नलिनुस्, गृहमन्त्रीजी । हामीले धेरै गृहमन्त्री देखेका छौँ । कसैका पनि सभा, र्याली हामी बिथोल्दैनौँ, त्यसो गर्नु असंवैधानिक र उद्दण्ड व्यवहार हुन्छ, त्यसलाई एमालेले स्वीकार गर्दैन । एमालेलाई लखेट, आउन नदेऊजस्ता कुराहरू पनि आएका छन्, हतार नगरौँ, चुनावमै भेटौँला । किन दन्तबजान गर्नु ? वक्तृत्वकलामा जित्नुछैन एमालेलाई, चुनावमै भेटौँला ।

गृहमन्त्री निधि र एमालेका शीर्ष नेताहरुबीचको यो बादविवादले तराई–मधेशमा तनाव बढाउन सक्ने खतरा थियो । मोर्चाका सवै जसो नेताहरुले एमालेको अभियानले तराई मधेशमा तनाव बढाउने बताईरहेका थिए । उनीहरुले एमालेको कार्यक्रम रोक्ने र आबश्यक परे प्रतिवाद गर्ने बताएका थिए, जवकि एमाले प्रतिरोधमा उत्रने बताईरहेको थियो । थुनामा रहेपनि सोमवारको सप्तरी घटनामा सीके राउतका कार्यकर्ता पनि परिचालन भएको अनुमान गर्न सकिन्छ ।

मधेशलाई हेर्ने दृष्टिकोणमा अन्य पार्टी भन्दा एमालेको अलि फरक सोच रहेको छ । सरकारले चुनावको मिति घोषणा गरेको छ । प्रधानमन्त्रीको पछिल्लो सम्बोधन सुन्ने हो भने उनी मोर्चाविना पनि चुनावका लागि तयार छन् । तर, यस्ता तनावकाबीचमा चुनाव सहिजो विषय होइन । संघीयता, गणतन्त्र, समानुपातिक, समावेशी जस्ता आन्दोलनका उपलब्धि संस्थागत गर्नुपर्ने मूल कार्यभार हो । यसका लागि संविधानको स्वीकार्यता फराकिलो पार्ने र संविधान कार्यन्वयनमा केन्द्रित हुनु सबैका लागि उपयुक्त विकल्प हो ।

मधेशका कुरा सुन्नै नचाहने प्रवृति र पहाडीया समूदायप्रति खराव सोच राख्ने मधेशी पार्टीहरुको राजनीतिले देशलाई थप अफ्ठारोमा लैजान सक्छ । तत्कालका लागि एमालेले तीन दिनका लागि कार्यक्रम स्थगित गरेर परिस्थिति शान्त पार्ने भूमिका खेलेको छ । तर, यो पर्याप्त होइन । तत्काल सम्भव भएका राजनीतिक मागहरु सम्बोधन गर्ने र संविधान कार्यन्वयनका लागि सवै दल एक जुट भएर अगाडि बढ्ने परिस्थिति निर्माणमा एमाले नेतृत्वले भूमिका खेल्नुपर्छ । मोर्चाका नेताहरुले पनि आफ्नो अंकगणितको शक्ति हेरेर संविधानलाई स्वीकार गर्ने दिशातिर जानुपर्छ । सधै सडकलाई निर्णायक बनाउने मोर्चाको सोचमा पनि खोट छ । यति जान्दा जान्दै पनि हठहरु त्यागिएनन् भने संविधान कार्यन्वयन होइन, अर्को राजनीतिक दूर्घटना कसैले रोक्न सक्ने छैन ।

KHASOKHAS EDITORIAL TEAM

Editor-in-Chief : Kishor Panthi
Deputy Editor-in-Chief : Ashmita Khadka
Executive Editor : Anil Adhikari
English Editor: Rajan Thapaliya
Editor: Deepak Pariyar
Editor (Business/US Politics) : Suresh Shahi
Multimedia Editor/Presenter : Kiran Marahatta
Europe Editor: Hari Krishna Panthi
Online Editors: Suraj Ghimire, Bikram Khatri, Aashish Khanal, Dikshya Panthi
Chief Photographer: Dipendra Dhungana
Editor (Empowerment) : Sapana Pariyar

KHASOKHAS TEAM

Int. Representative: KP Neupane(Jackson)
Resource Person: Bishwa Bahadur Shah
Goodwill Ambassador: Yam Baral

Contact Us

© 2021 KHASOKAHS. All Rights Reserved. Namaste International Media Group (worldwide) and Namaste Media Inc (USA)
Khasokhas is not responsible for the content of external sites and user generated contains. We don't collect comments on this site.
DEVELOPED BY appharu.com