KHASOKHAS ON GOOGLE NEWS CoronaVirus Fact Checking CoronaVirus News Update CoronaVirus: Stories of Hope CoronaVirus Resource Center File UI or PUA Claim Donate to Khasokhas KHASOKHAS E-MAGAZINE

ज्यूँदा ढुंगाहरु

प्रकाशित मिति : चैत्र २१, २०७३ सोमबार

इटहरीको सेरा खोलामा भलले बगाएर चिल्ला बनेका अजंगका ढुंगा । एकाएक ४२ वटा ती ठूला ढुंगामा चिनो लगाइयो । इनामेलको चिनो लगाएका ढुंगालाई लोड गर्न निक्कै चुनौति थियो । हेर्दा सामान्य बगरका ढुंगा । एउटा खुला चौरमा राखेर के गर्न खोजिएको होला ? धेरैको प्रश्न थियो । नेपालमा त्यस्तो काम कहीँ भएको थिएन । त्यही काम इटहरीबासीलाई नौलो लाग्नु स्वभाविक हो ।

कुनै बेला त्यो चिहान डाँडा थियो । जहाँ स्याल, फ्याउरा कराउनु बाहेक अर्को थिएन । ती दिन हिजो जस्तै लाग्छ जहाँ कसैको शबलाई राख्ने चौर थियो । यतिबेला चिहान डाँडाको नाम फेरिएको छ । पूर्वी नेपालको व्यापारिक नाका इटहरीबाट उत्तरमा पर्ने तालतलैया बनभोजको हबमात्र होइन, सुन्दर पर्यटकीय स्थल बनेको छ ।

Loading...

१३ वटा तालैतालले घेरिएको २१ हेक्टर जमिन । जहाँ अहिले सेरा खोलाबाट उठाएका ढुंगा फरक–फरक रुपमा सजिएका छन् । ढुंगाका मूर्तिहरु लस्करै छन् । सेराका ढुंगामा एकाएक देखिएका मूर्तिहरु हेरिरहेका गंगाबहादुर राय क्षेत्रीको अनुभव सन्देश मुलक थियो । ‘म १८ वर्ष सैनिक जीवन बिताएको मान्छे हुँ । त्यस्ता ढुंगामा के होला भनेको थिएँ । हेर्दा हेर्दै कलाकारहरुले बनाएको मूर्तिसँगै परिवारको सदस्य जस्तो भइयो ।’, क्षेत्रीले भने ।

Loading...

ललितकलाका २० जना नेपाली कलाकार, ८ जना सहयोगी र ६ जना विदेशी कलाकारहरुको समूहले बनाएका ३० वटा ढुंगाको मूर्तिहरु जिबन्त बनेर ठडिएका छन् तालतलैयामा । जुन मूर्तिले आन्तरिक र वाह्य पर्यटकलाई थप लोभ्याउदै गएको छ । आशा व्यक्त गर्दै क्षेत्रीले भने– ‘कलाकारहरुले आफ्नो कला दिए गए । यसको संरक्षण हामीले नै गर्ने हो । एउटै ठाउँमा यस्तो कला देख्न पाइने नेपालमा अर्को ठाउँ छैन ।’

ललितकलाको आयोजनामा ‘युनिटी अन्र्तराष्ट्रिय मूर्तीकला कार्याशाला– २०७२’को आयोजना त्यहाँ स्थान रोजियो । त्यसका लागि उपयुक्त ठाउँ, ढुंगा र अन्तर्राष्ट्रिय कलाकारहरुका लागि सहज वातावरण बन्यो । अहिलेसम्म ढुंगाको मूर्ति बन्छ भन्ने धेरैलाई ज्ञान थिएन । ललितकलाका कलाकारहरु पनि त्यति प्रचारबाजीमा जाँदैनन् । सालिन, भद्र आफ्नो कला प्रर्दशन गर्न चाहने प्रायको बानी त्यस्तै छ ।

त्यहाँ पुग्दा उनीहरुको जीवनशैली उस्तै थियो । मूर्ति बनाउँदै गर्दाको ढुंगाका सेतै धुलो । ढुंगा कुँडदा बेजोड्ले किरिङ्गकिरिङ्ग आवाज वरैसम्म सुनिने । तर, कलाकारहरु यस्तो देखिन्थे उनीहरुको स्वरुप ढुंगाको धुलोले ती चल्न सक्ने मूर्ति हुन् ।

नेपाल, भारत, श्रीलंका, मलेशिया, इजारायल, जापानका कलाकारले आ–आफ्नो शैलीका कला त्यहाँ प्रर्दशन गरेका छन् । कलाकारको आ–आफ्नो रोजाईमा ती निर्जिब ढुंगा परे । ढुंगाका आकार हेरेर कलाकारले आफ्नो कला रचे । रेखा कोरे । त्यही अनुसार ढुंगा खोप्न सुरे गरे र आ–आफ्नो आकार निकाले । एउटै ढुंगामा कस्तो कला प्रदर्शन भएका छन् हेरुहेरु लाग्छ । उनीहरुले कुँदेको कलालाई अनेक अर्थ लगाएर हेर्न सकिन्छ । मूर्तिकार लालकाजी लामाले भने– ‘हामी आफ्नै भावमा डुबेर कला निकाल्छौं । सबैले फरक–फरक सोँचबाट बनाएका छौं । हेर्ने दर्शकले त्यसलाई जसरी पनि लिन सक्छन् ।’

सहजै ढुंगा बिलाउँदैन । मानव सभ्यतादेखि समाज विकासका चरणसम्म ती साँक्षी बन्ने गरेका छन् । बर्षौपछि मानवशस्त्रीहरु र कलाकारले अध्ययन गर्दा समेत त्यो जीवन्त साँक्षी बस्ने भएकाले कलाकाहरुले ढुंगाको मूर्तिमा होमिए । एक मूर्तिकारका नाम, दोस्रो राष्ट्रिय एकताका लागि सन्देश जाओस् भन्ने मान्यताले कला मार्फत भाव प्रकट । त्यही सन्देशका रुपमा मूर्ति कुँड्ने र कार्यशालाको नाम युनिटी अन्तर्राष्ट्रिय मूर्तीकला नाम राखियो ।

पाँच महिने मधेस आन्दोलन भर्खरै खुलेको सन्देश थियो इटहरीमा । इटहरी चोक उत्तरमा युनिटी मूर्तीकलाको कार्याशाला भइरहेको थियो । कलाकारहरुले पनि त्यही भाव दिए, हामी एक ठाउँ छौं । सम्वाद गर ।

मूर्तीकार लालकाजीले आफ्नो मूर्तीको व्याख्या गर्दै भने– ‘तीन ठाउँ टुक्रिएको जस्तो ढुंगाको आकार थियो । ती टुक्रिनु हुन्न भन्नेमा थिएँ । अर्थात एकता होस् । त्यसका लागि पेचकचले कसिएको जस्तो कस्नुपर्छ भन्ने मान्यताले त्यही रुप दिएको छु ।’

इजरायली मूर्तीकार टनया पीरमिङ्गर । उनको भावलाई त्यस्तो गहिरो गरी बुझ्नु पर्ने थिएन । कसैको मन किन ढुंगा जस्तो हुन्छ ? यो निष्ठुरी मन भएकाले भन्ने नेपाली भनाई हो । तर, मन आखिर मुटु नै हो । इजरायली मूर्तीकयर पीरमिङ्गरले सिधै बनाए ढुंगाको मुटु ।

अर्का मूर्तीकार गंगा सारु मगरले ढुंगामा सुन्दरता कति हुन्छ ? भन्ने प्रष्टै झल्किने मूर्ति कुदे । ढुंगामा अहिलेसम्म भगवान, नेता, कवि, कलाकारको मात्रै मूर्ती हुन्छ भन्ने मान्यता यहाँ तोडिएको छ । कसैले तीन जना बसेर सम्वाद गरेको मूर्ती बनाएका छन् । कसैले बीउको आकृति बनाएका छन् । कसैले सिंगो पृथ्वी कस्तो छ र भविष्यमा प्रलय भए के हुन्छ ? भन्ने सन्देश दिएका छन् ।

इटहरी पूर्वी नेपालको नाका हो । यो नाकामा जाने जो कोही इटहरी चोकबाट उत्तरतिर गए ढुंगाका ती सजिएका मूर्ती अबलोकन गर्न सकिन्छ ।

शब्द : उजिर मगर / तस्विर : किशोर पन्थी

भिडियो हेर्नुहोस्

थप रोचक शीर्षकहरु

KHASOKHAS TEAM

Editor-in-Chief : Kishor Panthi
Deputy Editor-in-Chief : Ashmita Khadka
Executive Editor : Anil Adhikari
English Editor: Rajan Thapaliya
Editor: Deepak Pariyar
Editor (Business/US Politics) : Suresh Shahi
Multimedia Editor/Presenter : Kiran Marahatta
Europe Editor: Hari Krishna Panthi
Online Editors: Suraj Ghimire, Bikram Khatri, Aashish Khanal, Dikshya Panthi
Chief Photographer: Dipendra Dhungana
Editor (Empowerment) : Sapana Pariyar
© 2012-2020 KHASOKAHS. All Rights Reserved.
Khasokhas is not responsible for the content of external sites and user generated contains. We don't collect comments on this site.
DEVELOPED BY appharu.com
WP2Social Auto Publish Powered By : XYZScripts.com