गैरआवासीय नेपालीका लागि नेपाल आउजाउ सहज बनाउन ऐन संशोधन तयारी, के छन् प्रस्ताव?
प्रकाशित मिति : १९ कार्तिक २०८३, बिहिबार
नेपाल सरकारले गैरआवासीय नेपाली (एनआरएन) र उनीहरूका परिवारका सदस्यका लागि नेपाल प्रवेश तथा बसाइलाई सहज बनाउने उद्देश्यले कानुनी व्यवस्था संशोधनको तयारी गरेको छ। विदेशमा बसोबास गर्दै आएका नेपालीलाई नेपाल आउजाउ गर्न थप सहज बनाउने गरी गैरआवासीय नेपालीसम्बन्धी ऐन, २०६४ सहित अध्यागमनसम्बन्धी कानुनमा संशोधन प्रस्ताव अघि बढाइएको हो।
प्रस्तावित व्यवस्थाअनुसार एनआरएन नागरिकता लिएका व्यक्तिले विदेशी राहदानीका आधारमा नेपाल प्रवेश र बहिर्गमन गर्न सक्नेछन्। त्यसैगरी एनआरएन परिचयपत्र प्राप्त गरेका व्यक्तिका परिवारका सदस्यलाई नेपाल भ्रमणका लागि लाग्ने भिसा शुल्क मिनाहा गर्ने प्रस्ताव पनि गरिएको छ।
सरकारको यो तयारीले लामो समयदेखि गैरआवासीय नेपालीले उठाउँदै आएका भिसा र अध्यागमन प्रक्रियासम्बन्धी समस्यालाई सम्बोधन गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। नेपालमा लगानी, व्यापार तथा पर्यटन प्रवर्द्धन गर्नुका साथै विदेशमा रहेका नेपाली र उनीहरूका परिवारको मातृभूमिसँगको सम्बन्ध बलियो बनाउने उद्देश्यले यी व्यवस्था अघि सारिएका हुन्।
तीनवटा कानुनी व्यवस्थामा संशोधनको तयारी
प्रस्तावित परिवर्तन कार्यान्वयन गर्न एउटा ऐनमा मात्र संशोधन गरेर पुग्ने छैन। यसका लागि गैरआवासीय नेपालीसम्बन्धी ऐन, २०६४, नेपाल नागरिकता ऐन, २०६३ र अध्यागमन नियमावली, २०५१ लगायतका कानुनी व्यवस्थाबीच आवश्यक समन्वय मिलाउने तयारी गरिएको छ।
मुख्य रूपमा दुईवटा विषयलाई प्राथमिकतामा राखिएको छ।
पहिलो, एनआरएन परिचयपत्र प्राप्त गरेका व्यक्तिका परिवारका सदस्यलाई नेपाल प्रवेशका लागि भिसा शुल्क पूर्ण रूपमा मिनाहा गर्ने व्यवस्था हो। यसले विदेशमा बसोबास गर्ने नेपालीका विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेका जीवनसाथी, छोराछोरी तथा अन्य आश्रित परिवारका सदस्यलाई नेपाल भ्रमण गर्न सहज बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
दोस्रो, एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिलाई नेपाल आउजाउ गर्दा भिसा लिनुपर्ने वा पटकपटक अध्यागमनसम्बन्धी प्रक्रिया पूरा गर्नुपर्ने झन्झट हटाउने व्यवस्था हो। प्रस्तावअनुसार पहिलोपटक विदेशी राहदानी र एनआरएन नागरिकताको विवरण अध्यागमन प्रणालीमा अभिलेख गराएपछि उनीहरूले विदेशी राहदानीकै आधारमा सहज रूपमा नेपाल प्रवेश र बहिर्गमन गर्न सक्नेछन्।
एनआरएन नागरिकता भएकालाई विदेशी राहदानीबाटै आउजाउको सुविधा
विदेशी मुलुकको नागरिकता लिएका नेपाली मूलका व्यक्तिले नेपालको संविधान र कानुनअनुसार निश्चित सर्तमा आर्थिक, सामाजिक तथा सांस्कृतिक अधिकार उपभोग गर्न पाउने गरी गैरआवासीय नेपाली नागरिकताको व्यवस्था गरिएको छ। तर, नागरिकता प्राप्त गरेपछि पनि नेपाल आउजाउ गर्दा अध्यागमनसम्बन्धी प्रक्रियामा व्यावहारिक कठिनाइ रहेको गुनासो हुँदै आएको छ।
विशेषगरी विदेशी राहदानी प्रयोग गरेर नेपाल प्रवेश गर्दा एनआरएन नागरिकताको प्रमाणपत्र देखाउने, त्यसको विवरण पुष्टि गराउने र अध्यागमनका विभिन्न प्रक्रिया पूरा गर्ने क्रममा समय लाग्ने गरेको गैरआवासीय नेपालीको गुनासो छ।
नेपालमा जलविद्युत्, पर्यटन, होटल, कृषि तथा अन्य क्षेत्रमा लगानी गरेका र नियमित रूपमा नेपाल आउजाउ गर्नेहरूका लागि यस्तो प्रक्रियागत झन्झट थप असहज हुने गरेको छ।
प्रस्तावित नयाँ व्यवस्थाअनुसार एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिले नेपाल प्रवेश र बहिर्गमनका लागि छुट्टै भिसा लिनुपर्ने छैन। उनीहरूले आफ्नो विदेशी राहदानीकै आधारमा आवतजावत गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउन लागिएको हो।
यसका लागि पहिलोपटक नेपाल प्रवेश गर्दा वा सम्बन्धित निकायमा आफ्नो विदेशी राहदानी र एनआरएन नागरिकताको विवरण अध्यागमनको डिजिटल प्रणालीमा अभिलेख गराउनुपर्नेछ। एकपटक विवरण प्रणालीमा समावेश भएपछि आगामी यात्रामा सोही अभिलेखका आधारमा विदेशी राहदानी प्रयोग गरेर आवतजावत गर्न सकिने प्रस्ताव छ।
यसले एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिको नेपाल यात्रालाई थप सहज र छरितो बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
एनआरएन परिचयपत्रवाहकका परिवारलाई भिसा शुल्क नलाग्ने प्रस्ताव
प्रस्तावित संशोधनको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष एनआरएन परिचयपत्र प्राप्त गरेका व्यक्तिका परिवारका सदस्यलाई भिसा शुल्क मिनाहा गर्नु हो।
हाल विदेशमा बसोबास गर्ने गैरआवासीय नेपालीका विदेशी नागरिकता प्राप्त गरेका परिवारका सदस्यले नेपाल भ्रमण गर्दा प्रचलित कानुनअनुसार भिसा लिनुपर्ने र त्यसबापत शुल्क तिर्नुपर्ने व्यवस्था छ।
विदेशमा जन्मिएका वा हुर्किएका छोराछोरी, विदेशी नागरिकता भएका जीवनसाथी तथा परिवारका अन्य सदस्यलाई नेपाल ल्याउँदा भिसा शुल्कका कारण अतिरिक्त आर्थिक भार पर्ने गरेको छ। विशेषगरी परिवारका धेरै सदस्य एकैपटक नेपाल भ्रमणमा आउँदा यस्तो खर्च उल्लेखनीय हुने गर्छ।
नयाँ प्रस्तावअनुसार एनआरएन परिचयपत्रवाहकका आश्रित परिवारका सदस्यलाई नेपाल भ्रमणका लागि आवश्यक भिसा निःशुल्क उपलब्ध गराइनेछ। अर्थात्, भिसा लिनुपर्ने प्रक्रियागत व्यवस्था कायम रहे पनि त्यसबापत शुल्क तिर्नुपर्ने छैन।
यस व्यवस्थाले विदेशमा रहेका नेपालीलाई आफ्ना परिवारका सदस्यसहित नेपाल भ्रमण गर्न, चाडपर्व मनाउन र आफन्तसँग भेटघाट गर्न प्रोत्साहित गर्ने अपेक्षा गरिएको छ। विशेषगरी विदेशमा जन्मिएका र हुर्किएका दोस्रो पुस्ताका नेपालीलाई पुर्ख्यौली देशसँग जोड्न यसले सहयोग पुर्याउन सक्नेछ।
लगानी र पर्यटन प्रवर्द्धनमा पनि सहयोग पुग्ने अपेक्षा
प्रस्तावित कानुनी संशोधनको उद्देश्य व्यक्तिगत यात्रा सहज बनाउनुमा मात्र सीमित छैन। विदेशमा रहेका नेपालीको आर्थिक तथा सामाजिक सम्बन्धलाई नेपालसँग थप मजबुत बनाउनु पनि यसको महत्त्वपूर्ण पक्ष हो।
एनआरएन नागरिकता प्राप्त गरेका व्यक्तिका लागि आवतजावत सहज हुँदा नेपालमा लगानी गरेका वा लगानी गर्न इच्छुक व्यक्तिलाई लाभ पुग्न सक्छ। त्यस्तै, परिवारका सदस्यको भिसा शुल्क मिनाहा हुँदा उनीहरूसँगै नेपाल भ्रमण गर्ने विदेशी नागरिकको संख्या बढ्न सक्ने अपेक्षा गरिएको छ।
यसबाट पर्यटन, होटल, यातायात, आतिथ्य तथा अन्य सेवा क्षेत्रमा आर्थिक गतिविधि बढाउन सहयोग पुग्न सक्छ। विदेशमा रहेका नेपालीले आफ्नो परिवारसहित नेपालमा लामो समय बिताउने वातावरण बनेमा स्थानीय अर्थतन्त्रमा समेत सकारात्मक प्रभाव पर्न सक्नेछ।
लामो समयदेखि गैरआवासीय नेपाली संघलगायत विभिन्न संस्थाले उठाउँदै आएका मागलाई सम्बोधन गर्ने प्रयासका रूपमा पनि यी प्रस्तावलाई हेरिएको छ।
प्रस्तावित व्यवस्था कानुनी प्रक्रियाबाट पारित भई कार्यान्वयनमा आएमा विदेशमा रहेका नेपालीका लागि नेपाल आउजाउ र पारिवारिक भ्रमण सहज हुनेछ। यसले गैरआवासीय नेपालीको मातृभूमिसँगको सम्बन्ध कायम राख्न र नेपालको आर्थिक विकासमा उनीहरूको सहभागिता बढाउन सहयोग पुग्ने अपेक्षा गरिएको छ।