८० देशमा काम गरेका पाण्डेको अनुभव – ‘द्वन्दबाट देशले आत्महत्या गर्छ’

प्रकाशित मिति : चैत्र २८, २०७३ सोमबार

नेपाल अहिले अस्थिर राजनीतिबाट गुज्रिएको छ, त्यहीँ अवस्थाबाट विश्वका धेरै देश गुज्रिएका थिए र छन् । ८० देशमा म आफै पनि पुगेर काम गरेको आधारमा यो कुरा भनेको हो । यस्तो अवस्थाबाट गुज्रिएका कुनै देश समृद्ध भए भने कुनै देशले आत्महत्या नै गरेका उदाहरण छन् । मेरो आँखा अगाडिको कुरा हो । त्यसैले ती देशमा भएका सकारात्मक कुरा र नकारात्मक कुराबाट नेपालले धेरै कुरा सिक्नुपर्छ । नेपालभन्दा राम्रो अवस्थामा रहेको देश आन्तरिक द्वन्दका कारण आत्महत्या नै गरेका उदाहरण छन् । त्यसको पहिलो कारण थियो जातिय लडाई । जातिय राजनीति गर्दा देशले आत्महत्या नै गर्छ भन्ने उदाहरण सोमालिया हो ।

देश समृद्ध बनाउनका लागि जात र धर्मका कुरा उठाउनु पर्दैन । बरु जातिय हिसाबले को कहाँ पछि परेको छ त्यसको खोजी गरौँ । कहीँ जनजातिपछि परेका छन् कहीँ बाहुन नै पछि परेका छन् । यसमा गहिरो अध्ययन गरे उनीहरुलाई माथि उठाउने काम गर्नुपर्छ । तर, आधार जात र धर्मको बनाउनु हुँदैन ।

 

नेपालभन्दा राम्रो अवस्थामा रहेको देश आन्तरिक द्वन्दका कारण आत्महत्या नै गरेका उदाहरण छन् । त्यसको पहिलो कारण थियो जातिय लडाई । जातिय राजनीति गर्दा देशले आत्महत्या नै गर्छ भन्ने उदाहरण सोमालिया हो ।

आन्तरिक द्धन्दमा परेर माथि उठेका देशले विकाशका आधारभूत कुरा पहिचान गर्न सफल भए र छोटो समयमा विकास गर्न सफल पनि भए । उनीहरुले कुरामा ध्यान दिए । मानव संरचना, भौतिक संरचना, विकासका पुर्वाधार (जस्तै बाटो, विजुली टेलिफोन) र बलियो एवं स्वतन्त्र कानुनमा जोड दिए । राज्यसंचालन गर्ने संस्था बलियो बनाउनेमा ध्यान दिए । कर्मचारीहरुले स्वतन्त्र रुपमा निर्णय गर्ने अधिकार सुनिश्चित गरे । उनीहरुले विकासका लागि सबैलाई समेटेर लिए । सामान्य गरिबलाई माथि उठाउनको लागि तल्लो बर्गको मानिसलाई सहुलियतमा ऋण प्रदान गरे । त्यसपछि समाज विस्तारै माथि उठ्न थाल्यो ।

यी माथि भनिएका कुरा एकसाथ जान सकेको देश छोटो समयमा विकास गरेको छन् । तर, हाम्रो देशमा एउटा डर लाग्दो संस्कृतिको विकास भएको छ । त्यो भनेको अरुलाई न सोध्ने आफै जान्ने छु भन्ने । थाइलाइन्ड र सिंगापुरले शिक्षामा जोड दियो, त्यो देश छोटो समयमा राम्रो विकास गरे ।

राज्य सञ्चालन र विकासका लागि बलियो र प्रभावकारी कानुन चाहिन्छ । देशमा बलियो कानुन छैन भने विदेशी लगानी कर्ता आउन चाहँदैनन् । भ्रष्टचार विरुद्ध कडा साजायको व्यवस्था हुनुपर्छ र विकासमा सबैलाई समाबेस गरेर लैजानु अनिवार्य हुन्छ । विकासको लागि कमआय भएका जनतालाई सहुलियतमा ऋण दिनुपर्छ । त्यो राज्यको दायित्व हो । जीडपी बढ्दैमा गरिबी कम हुँदैन । किनकी कुनै एक व्यक्ति धनी हुँदैमा देश विकास हुँदैन । विकासको लागि गरिवको पहुँचमा विकास पुग्नुपर्छ । यसरी आधारभूत कुरा पुरा हुने हो भने देश माथि लाग्छ तर अफ्रिकाका देशमा यि कुरा नहुँदा माथि उठ्न सकेका छैनन् ।

नेपालमा पनि अरुलाई सोध्नु र सुन्नु हुँदैन भन्ने कलत संस्कारको विकास भएको छ । जसले गर्दा विकासमा विज्ञता हाँसिल गरेकाको कदर हुँदैन उनीहरुको योग्यता लागू हुन्छ । जसको कारण हामी अगाडि बढ्न सकेका छैनौँ ।

निकै राम्रो क्षमता भएका व्यत्तित्वहरु देशमा हुनुहुन्छ । नेपालीले हासिल गरेको विज्ञता धेरै देशले लिएको छ, तर आफ्नो राज्यलाई सित्तैमा काम गर्छु भन्दा पनि राज्य संञ्चालनकहरु लिन मान्दैनन् । म आफू पनि द्वन्द समाधान र पुननिर्माणमा विज्ञता हाँसिल गरेको छु त्यो राज्यलाई दिन्छु भन्दा पनि उहाँहरुमा इच्छा शक्तिनै देखिदैन । नेपालमा ५० /६० जना यस्ता विज्ञहरु छन् जसले विश्वका ठूला–ठूला देशमा काम गरेर विज्ञता हासिल गरेका छन् । यी सबै विज्ञहरु देशको समृद्धिमा योगदान गर्न चाहान्छन् तर नेतृत्व त््यसलाई लिने क्षमता राख्दैन । अर्को देश पुननिर्माणको व्यवस्थापनामा काम गर्न सक्छौँ भन्दा पनि हामीलाई काम दिने क्षमता राख्दैनन् । अर्को, पारदर्शिताको पनि समस्या छ ।

पहिलो कुरा पुननिर्माणको लागि योजना नै बन्न सकेन । अर्को, निर्माण गर्ने तहमा रहेकाहरुले निर्णय गर्नसक्ने अधिकार नै छैन । विपतको बेला समय हुँदैन त्यसमा त २४ घण्टा भित्र निर्णय गर्न सक्ने हुनु पर्ने थियो त्यो हुन सकेन ।

 

देश समृद्धि बनाउने हो भने सिँगापुरको लिकानियो जस्तो नेतृत्व नेपाललाई चाहिएको छ । तर, हाम्रो देशमा सबै भन्दा पहिले संरचना विरुद्ध लड्नै पर्छ । जुन संरचनामा देश चलेको छ त्यसका विकल्प खोज्नु पर्छ यदिबाटो बाट अब देशको विकास हुन सक्दैन ।

नेपालमा न्यायालय प्रति जनताको विश्वास नै छैन । सबैले न्याय पाउनको निम्ति कहाँ कति घुस खुवाउने र कसरी खुवाउने तिर लाग्छन् । किनकी न्यायालय भूलभूलैया जस्तो छ । खासगरी हुँदा खाने वर्गले न्याय पाउँछ भन्नेमा पटकै विश्वास छैन, यस्तो हुनु ठूलो विडम्बना हो । न्यायालय चारपासे (चाकडी गर्नेहरु) को हो । राजा महाराजाको पालादेखि चल्दै आएको छ, जुन अहिले पनि चलेकै छ । बिना पैसा काम हुँदैन भन्ने कुराको विकास भएको छ । त्यो ठीक होइन । संस्था बलियो बनाउनको लागि जस्लाई जिम्मा दिएको छ उसलाई स्वतन्त्र रुपमा काम गर्न दिनुपर्छ । तर जसले नेतृत्व गरेको छ उसले काम राम्रो गरेको हुनुपर्छ ।

देश समृद्धि बनाउने हो भने सिँगापुरको लिकानियो जस्तो नेतृत्व नेपाललाई चाहिएको छ । तर, हाम्रो देशमा सबै भन्दा पहिले संरचना विरुद्ध लड्नै पर्छ । जुन संरचनामा देश चलेको छ त्यसका विकल्प खोज्नु पर्छ यदिबाटो बाट अब देशको विकास हुन सक्दैन ।

अहिलेको संविधानले दिएको कतिपय कुरा कामै लाग्दैनन् । त्यसको कारण देश ३०÷४० वर्ष यहि अबस्थामा रहन्छ । देशको क्षमताभन्दा बढी संविधानले अधिकार दिएको छ । जुन कुरा भर्खरै सम्भव नै छैन । अर्को कुरा देशको विकास गर्ने हो भने एउटा मुद्धा मुख्य बनाउनुपर्छ । सबैलाई सँगै लैजान सकिदैन । हामीले अमेरिकामा भएको राष्ट्रपतिको चुनावलाई हेर्न सक्छौ । ट्रम्पले दिएको एउटा मात्र सन्देश हो ‘मेक अमेरिका ग्रेट अगेन’ । त्यसैले सबै मुद्धा एउटै गतिमा अगाडि लैजानु हुँदैन, यदि त्यसो गरियो भने कुनै कुराको परिणाम आउँदैन ।

नेपालका केही राजनीतिक पार्टीले नेपाली राष्ट्रियता भनेको भारतलाई गाली गर्नु मात्र हो भन्ने बुझेका छन् । नेपाल भ्रष्टचार र गरिबीबाट सबै पीडित छन् । मान्छेले त्यो मात्र विश्वास गर्छ जसले उसलाई देखिरहेको छ । दुःख कहिले काहीँ देखिदैन जुन राजनीति पार्टी र नेताले त्यो दुःख समेट्न सक्नुपर्छ ।

देशको मुख्य समस्या भनेको भ्रष्टचार नै हो । धेरै मुद्धा उठाएर हुँदैन । एउटा मात्र त्यो पनि भ्रष्टचार विरुद्ध । बल्ल देश अगाडि बढ्छ । जनताले विकल्प खोजेका छन् तर सजिलै विश्वास गर्ने वतावरण छैन । किनकी हिजोदेखि पार्टीहरुले गरेका बाचा पुरा गरेका छैनन् । अर्को, आफ्नो गुटगत र पार्टीगत चेतनाभन्दा माथि उठेर देश विकासमा एकै ठाउँमा आएनन् । गरि खाने मानिसले त्यो मात्र विश्वास गर्दछ,जहाँ उसलाई दुखेको छ, मानिसले समेट्न सक्छ । जनताले विकल्प खोजेका छन् । तर, जनताको दुःख समेट्न र काम गर्न सकोस् त्यो विकल्प जनताले खोजेका हुन् । त्यसको लागि म्यासेन्जर र म्यासेज तयार गर्नुपर्छ ।

नेपालका केही राजनीतिक पार्टीले नेपाली राष्ट्रियता भनेको भारतलाई गाली गर्नु मात्र हो भन्ने बुझेका छन् । नेपाल भ्रष्टचार र गरिबीबाट सबै पीडित छन् । मान्छेले त्यो मात्र विश्वास गर्छ जसले उसलाई देखिरहेको छ । दुःख कहिले काहीँ देखिदैन जुन राजनीति पार्टी र नेताले त्यो दुःख समेट्न सक्नुपर्छ ।

अर्को नेपालको राजनीतिक पार्टीमा संगठनात्मक व्यावस्थापन मुख्य कुरा हो । त्यसको मुख्य पक्ष भनेको सुचना संचार हो । यदि नेता र जनता, कार्यकर्ता र नेताबीच राम्रोसँग कम्युनिकेसन भएन भने समस्या पैदा हुन्छ । यसमा सबैभन्दा ध्यान दिनुपर्ने हुन्छ । नेताले के सोचेको छ तल्लोतहको कार्यकर्ताले के बुझेको छ त्यसको पनि अनुगम गर्नुपर्छ र उनीहरुको कुरा सम्मबोधन गर्नुपर्छ त्यसको व्यावस्थापन एक पटक होइन पटक पटक गर्नुपर्छ । संगठनको व्यावस्थापन र सुचना सञ्चारको व्यावस्थापन एक पटक होइन पटक पटक हुनुपर्छ ।

पार्टीले तयार पारेको सन्देश बोकेर जनतामा जाने मानिस राम्रो हुनुपर्छ । पार्टीले बोकेको सन्देश ठीक तरिकाले लैजान सकिएन भने सबैभन्दा ठूलो समस्या हुन्छ । पार्टीहरु फुटमा परिणत हुने भनेको मिस कम्युनिकेसन हो । अर्को नेतामा पलाउने अहंकार पनि हो । अर्को पारदर्शिता पनि हो । मिस कम्युनिकेसनका कारण विश्वमा ठूला ठूला युद्ध भएको उदाहरण समेत छन् ।

आर्थिक व्यावस्थापन गर्दा त्यसको परिणाम के आउँछ भन्ने पहिल्यै नाप्नुपर्छ । तब मात्र परिणाम निस्कन्छ, होइन भने मानिस भेला गरेर मात्र अब हुँदैन । अब नेपालमा विकास गर्नुका लागि क्रान्तिकारी कदम चाल्नुपर्छ । नयाँ तरिका नयाँ रुप नयाँ कार्यशैली चाहिन्छ । राम्रो काम गर्नेलाई जनताले साथ दिन्छन् । केही समस्या छ त्यसलाई रुपान्तरण गर्ने हो भने राम्रो काम हुन्छ । त्यसको लागि अहिले भएका सबै नियम कानुन सबै तोडेर अगाडि जानसक्नुपर्छ । राजनीति भनेको लहर हो त्यो हामीले गरेर देखाउनुपर्छ जनताले सधैसाथ दिन्छन् ।

(२८ वर्ष युएनमा रहँदा विपतव्यवस्थापनमा काम गर्नु भएका पाण्डेसँग खसोखासका नेपाल सम्पादक अरुणा रायमाझीले गर्नुभएको कुराकानीमा आधारित । )

KHASOKHAS EDITORIAL TEAM

Editor-in-Chief : Kishor Panthi
Deputy Editor-in-Chief : Ashmita Khadka
Executive Editor : Anil Adhikari
English Editor: Rajan Thapaliya
Editor: Deepak Pariyar
Editor (Business/US Politics) : Suresh Shahi
Multimedia Editor/Presenter : Kiran Marahatta
Europe Editor: Hari Krishna Panthi
Online Editors: Suraj Ghimire, Bikram Khatri, Aashish Khanal, Dikshya Panthi
Chief Photographer: Dipendra Dhungana
Editor (Empowerment) : Sapana Pariyar

KHASOKHAS TEAM

Int. Representative: KP Neupane(Jackson)
Resource Person: Bishwa Bahadur Shah
Goodwill Ambassador: Yam Baral

Contact Us

© 2021 KHASOKAHS. All Rights Reserved. Namaste International Media Group (worldwide) and Namaste Media Inc (USA)
Khasokhas is not responsible for the content of external sites and user generated contains. We don't collect comments on this site.
DEVELOPED BY appharu.com