एसियाडमा नेपालको फिक्का प्रदर्शन: जम्बो टोली दुई कांस्यमै सीमित, स्वर्णको सपना अधुरै
प्रकाशित मिति : १८ आश्विन २०८३, आइतबार
एसियाड २०२६ मा महिला कबड्डीको खेलमा प्रतिस्पर्धा गर्दै नेपाली खेलाडीहरू। नेपालले महिला कबड्डीमा कांस्य पदक जितेको थियो। फोटो: दीपेन्द्र ढुंगाना/खसोखास
नागोया, जापान — जापानको आइची–नागोयामा सेप्टेम्बर १९ देखि अक्टोबर ४, २०२६ सम्म आयोजना भएको २०औँ एसियाली खेलकुद आइतबार औपचारिक रूपमा सम्पन्न भएको छ। एसियाली खेलकुदको ७५ वर्षभन्दा लामो इतिहासमा आफ्नो लगातार १७औँ सहभागिता जनाएको नेपालले यसपटक २१ देखि २२ खेल विधामा १३५ देखि १३६ खेलाडीसहितको ठूलो टोली उतारेको थियो।
ठूलो बजेट, जनशक्ति र राष्ट्रिय अपेक्षाका बीच मैदानमा उत्रिएको नेपाली टोलीको अन्तिम उपलब्धि भने दुई कांस्य पदकमा सीमित भयो। एसियाली खेलकुदमा पहिलो स्वर्ण पदक जित्ने दशकौँ पुरानो राष्ट्रिय सपना यसपटक पनि अधुरै रह्यो।
प्रतियोगिताभरि ३४१ पदक, जसमा १६९ स्वर्ण थिए, जित्दै चीनले आफ्नो वर्चस्व कायम राख्यो। आयोजक जापान दोस्रो र दक्षिण कोरिया तेस्रो भए। भारत ८५ पदक, जसमा २१ स्वर्ण थिए, सहित चौथो स्थानमा रह्यो। नेपाल भने दुई कांस्य पदकसहित पदक तालिकाको ३६औँ स्थानमा सीमित भयो।
करातेले जोगाएको पदकको साख
नेपाललाई एसियाडमा पदकविहीन हुनबाट जोगाउने मुख्य श्रेय करातेलाई गयो। पुरुष कुमिते ८४ केजीभन्दा माथिको तौल समूहमा तेन्जिङ शेर्पाले उत्कृष्ट बचाउ, धैर्य र रणनीतिक खेल प्रदर्शन गर्दै नेपालका लागि पहिलो पदक दिलाए।
सेमिफाइनलमा एसियाली च्याम्पियन इरानका महमुद/मोहम्मद नेमतीसँग ५–० ले पराजित भएपछि कांस्य पदकका लागि भएको रिपेचेज भिडन्तमा तेन्जिङले लाओसका वाथ्थाना जायसन/जायसानेलाई ९–१ को फराकिलो अन्तरले पराजित गरे।
यो तेन्जिङको व्यक्तिगत पहिलो एसियाड पदक हो। उनी एसियाली खेलकुदको इतिहासमा करातेतर्फ पदक जित्ने नेपालका पाँचौँ खेलाडी बने। यसअघि सीता राई, समरबहादुर गोले, बिमला तामाङ र एरिका गुरुङले करातेबाट पदक जितेका थिए।
अघिल्लो, १९औँ ह्याङझाउ एसियाडमा एरिका गुरुङले ऐतिहासिक रजत पदक जितेकाले यसपटक पनि करातेबाटै नेपालको पहिलो स्वर्ण आउने अपेक्षा गरिएको थियो। तर एरिका, रमेश र राकेश मानन्धरलगायतका प्रमुख दाबेदार खेलाडीहरू सेमिफाइनल र कांस्य पदकका भिडन्तसम्म पुगे पनि पदक जित्न नसकेपछि करातेबाट थप सफलता आउन सकेन।
महिला कबड्डीको निरन्तरता
नेपाललाई दोस्रो पदक महिला कबड्डी टोलीले दिलायो। टोलीले अघिल्लो एसियाडको विरासतलाई निरन्तरता दिँदै कांस्य पदक जित्यो।
नेपालमा पर्याप्त इन्डोर कभर्ड हल, आधुनिक म्याट र अन्तर्राष्ट्रिय एक्सपोजरको ठूलो अभावका बाबजुद महिला टोलीले समूह चरणमा थाइल्यान्ड र श्रीलंकामाथि उत्कृष्ट जित हात पार्दै सेमिफाइनलसम्मको यात्रा तय गर्यो।
सेमिफाइनलमा कबड्डीको शक्तिशाली टोली भारतसँग पराजित भए पनि प्रतियोगिताको नियमअनुसार सेमिफाइनल पुग्ने दुवै टोलीलाई कांस्य पदक प्रदान गरिने भएकाले नेपालले पदक सुनिश्चित गर्यो। महिला टोलीले पदक जिते पनि पुरुष कबड्डी टोली भने कठिन समूह चरण पार गर्न नसकी प्रतियोगिताबाट बाहिरियो।
क्रिकेटमा मौसम बाधक
पुरुष क्रिकेटतर्फ नेपाली टोलीको यात्रा प्राविधिक दृष्टिले आशाजनक देखिए पनि मौसमको प्रतिकूलताका कारण दुखद् रूपमा अन्त्य भयो।
समूह ‘ए’ मा रहेको नेपालले पहिलो खेलमा टेस्ट राष्ट्र अफगानिस्तानलाई पाँच विकेटले पराजित गर्दै शानदार सुरुवात गरेको थियो। त्यसपछि जापानविरुद्धको खेल वर्षाका कारण नतिजाविहीन भएपछि नेपाल समूह विजेता बन्दै क्वाटरफाइनलमा प्रवेश गर्यो।
तर क्वाटरफाइनलमा श्रीलंकाविरुद्धको निर्णायक खेल पनि वर्षाका कारण रद्द भयो। आईसीसी टी–२० अन्तर्राष्ट्रिय वरीयतामा अगाडि रहेको आधारमा श्रीलंका अर्को चरणमा पुग्यो।
यसरी नेपाली क्रिकेट टोली प्रतियोगिताभरि कुनै खेल नहारीकनै मौसम र प्रतियोगिताको प्राविधिक नियमका कारण नकआउट हुन बाध्य भयो।
अन्य विधामा निराशाजनक प्रदर्शन
यीबाहेक तेक्वान्दो, बक्सिङ, एथलेटिक्स, ब्याडमिन्टन, सुटिङ, पौडी, जुडो, वुशु र रेस्लिङजस्ता अन्य परम्परागत खेलमा नेपालको प्रदर्शन अत्यन्तै फिक्का रह्यो।
एथलेटिक्समा केही नयाँ राष्ट्रिय कीर्तिमान कायम हुनु र बक्सिङमा प्रारम्भिक चरणमा जित हासिल हुनुबाहेक अधिकांश विधाका खेलाडी पहिलो वा दोस्रो चरणबाटै बाहिरिए। मार्सल आर्ट्सका आशा गरिएका खेलाडीहरू पनि निर्णायक चरणमा प्राविधिक गल्ती र मानसिक दबाबका कारण चुके।
यस किसिमको कमजोर प्रदर्शनको मुख्य कारण खेलाडीहरूको व्यक्तिगत क्षमता वा प्रयासभन्दा पनि नेपाली खेलकुद प्रणालीमा विद्यमान नीतिगत, पूर्वाधारगत र तयारीसम्बन्धी कमजोरी रहेको देखिन्छ।
दीर्घकालीन योजनाको अभाव
प्रतियोगिता आउन २–३ महिना बाँकी हुँदा मात्र हतारमा बन्द प्रशिक्षण सुरु गर्ने ‘तदर्थ’ परिपाटी, अन्तर्राष्ट्रिय स्तरको हाई–पर्फर्मेन्स ट्रेनिङ, स्पोर्ट्स साइन्स, वैज्ञानिक पोषण र आधुनिक रिकभरी सुविधाको अभाव तथा वैदेशिक प्रशिक्षण र निरन्तर अन्तर्राष्ट्रिय म्याच एक्सपोजरको कमी नेपाली खेलकुदका दीर्घकालीन समस्या हुन्।
‘मिशन २०२६’ जस्ता महत्वाकांक्षी अभियान घोषणा गरिए पनि तिनको व्यावहारिक कार्यान्वयन प्रभावकारी हुन सकेन।
दर्जनौँ खेलमा केवल सहभागिताका लागि ठूलो टोली पठाउनुभन्दा पदकको वास्तविक सम्भावना भएका निश्चित विधामा केन्द्रित भएर चारदेखि आठ वर्षको दीर्घकालीन योजना र लक्षित लगानी गरिएको भए नतिजा फरक हुन सक्ने थियो।
समग्रमा, नागोया एसियाड २०२६ ले नेपाललाई संख्यात्मक सहभागिताको परम्परागत ढाँचाबाट बाहिर निकाल्न सकेन। ठूलो टोली, ठूलो अपेक्षा र सीमित उपलब्धिको यो विरोधाभासले नेपालको खेलकुद क्षेत्रमा सहभागिताभन्दा परिणाममुखी दीर्घकालीन योजना, पूर्वाधार र लगानीको आवश्यकता फेरि उजागर गरेको छ।