के पहिले एकथरी भ्याक्सिन लगाएकाहरुले दोश्रो डोज अर्कै भ्याक्सिन लगाउन मिल्छ ?
पहिले डोज एकथरी र दोश्रो डोज अर्कैथरी कोरोनाबिरुद्धको भ्याक्सिन लगाउनेहरुको संख्या बढ्दो रहेको छ । कतिपय देशहरुले पहिलो डोज एउटा प्रकारको र दोश्रो डोज अर्कै प्रकारको गरी दुईप्रकारका भ्याक्सिन मिश्रण गरेर लगाउन अनुमति दिइसकेका छन् । यद्यपी अहिले प्रयोगमा रहेका भ्याक्सिनहरु दुबै डोज एउटै प्रकारका लगाउनका लागि तय गरिएको हो ।
केही देशहरुले भ्याक्सिनहरु मिश्रण गरेर लगाउन अनुमति दिइरहँदा कतिपय देशहरुले मिश्रण गरेर लगाउन प्रोत्साहन समेत गरिरहेका छन् । कतिपय देशहरुले पहिले प्रदान गरिएको पहिलो डोज भ्याक्सिनको प्रकार उपलब्ध नभएका कारण दोश्रो डोज भ्याक्सिन अर्को प्रकारको लगाउने दृष्टिकोण अपनाएका छन् ।
नेपालमा समेत पहिलो डोज कोभिशिल्ड लगाएका लाखौंले दोश्रो डोज लगाउन पाएका छैनन् । दोश्रो डोज लगाउनका लागि कोभिशिल्ड उपलब्ध छैन भने दोश्रो डोज लगाउनुपर्ने समय पनि गुज्रदै गएको छ । यो अवस्थामा नेपालमा चाइनिज भ्याक्सिनको वितरण त भइरहेको छ तर पहिले कोभिशिल्ड लगाएकाहरुलाई दोश्रो डोज चाइनिज भ्याक्सिन दिने अभ्यास भने सुरुवात गरिएको छैन । नेपालमा मार्चको ७ देखि १५ भित्र कोभिशिल्ड भ्याक्सिन लगाएका झण्डै १४ लाखले दोश्रो डोज लगाउन पाएका छैनन् ।
जर्मन चान्सलरले लगाइन् दुईथरी भ्याक्सिन
मंगलबारमात्रै जर्मनीको सरकारले चान्सलर एन्जेला मर्केलले फरक फरक भ्याक्सिनका दुई डोज लगाएको खुलासा गरेको छ । युरोपका कैयन देशहरुले गत मार्चमा रगत जम्ने समस्याका कारण आष्ट्राजेनेका भ्याक्सिन वितरण स्थगित गरेका थिए । पछि युरोपियन युनियनको नियामकले पुनरावलोकन गरेपछि जर्मनी लगायतका देशहरुले आष्ट्राजेनेका भ्याक्सिन वितरण सुचारु गरेका थिए ।
मर्केलले अफ्रिलमा कोरोनाबिरुद्धको भ्याक्सिनको पहिलो डोज लगाएकी थिइन् । जर्मनीको भ्याक्सिन आयोगले अप्रिलमा पहिलो डोज आष्ट्राजेनेका लगाएका ६० बर्षभन्दा कम उमेरकाहरुलाई दोश्रो डोज फाइजर वा मोडेर्ना लगाउन सिफारिस गरेको थियो । यसैमहिना उक्त प्रावधानलाई खुकुलो बनाइसकिएको छ । तर ६६ बर्षकी मर्केलले केहीदिन अगाडि दोश्रो डोज मोडेर्ना भ्याक्सिन लिएकी हुन् ।
भ्याक्सिनको मिश्रणबारे कस्ता अध्ययन भइरहेका छन् ?
पहिलो डोज एउटा प्रकारको भ्याक्सिन लगाएकाहरुलाई दोश्रो डोज अर्कै प्रकारको दिंदा स्वास्थ्य सुरक्षाबारे प्रश्नहरु उठाइएको छ । अमेरिकाका नियामकहरु यस्तो अभ्यासलाई प्रोत्साहन गर्न अनिच्छुक देखिएका छन् । तर वैज्ञानिकहरु र स्वास्थ्यविदहरुले भने पहिलो डोज एउटा प्रकारको भ्याक्सिन लगाएकाहरुलाई दोश्रो डोज अर्कै प्रकारको दिंदा उल्लेख्य फाइदा हुनसक्ने सम्भावनाकाबारेमा रुची देखाएका छन् । वैज्ञानिक र शोधकर्ताहरुले फरक फरक प्रकारका भ्याक्सिन मिसाउने अभ्यास इबोला लगायतका अन्य रोगका सन्दर्भमा पनि यस अगाडि गरेका थिए ।
फरक फरक भ्याक्सिनका डोजहरुबारे कैयन क्लीनिकल परीक्षणहरु समेत भइरहेका छन् । अक्सफोर्ड युनिभर्सिटीका शोधकर्ताहरुले आष्ट्राजेनेका, फाइजर, मोडेर्ना र नोभाभ्याक्स लगाएका भ्याक्सिनका डोजहरु मिश्रणबारे कमकोभ ट्रायल नामको परीक्षण गरिरहेका छन् । त्यस्तै अमेरिकाको राष्ट्रिय स्वास्थ्य प्रतिष्ठानले पनि यसबारे अध्ययन गरिरहेको छ ।
रसियन शोधकर्ताहरुले पनि एउटा डोज स्पुत्निक भी र अर्को डोज अष्ट्राजेनेका लगाउँदा पर्ने प्रभावबारे अध्ययन गरिरहेका छन् । यद्यपी स्पुत्निक भी आफैमा मिश्रण खालको भ्याक्सिन हो । यसको पहिलो डोज र दोश्रो डोज फरक फरक फर्मुलाबाट बनाइएको छ । अधिकांश अध्ययनहरु प्रारम्भिक चरणमा रहेका छन् भने कतिपय अध्ययनहरुले आशाजनक प्रारम्भिक परिणामहरु सार्वजनिक गरेका छन् ।
के फरक फरक प्रकारका भ्याक्सिन लगाउनु सुरक्षित छ ?
स्पानिस शोधकर्ताहरुले गरेको घोषणामा एउटा डोज आष्ट्राजेनेका र अर्को डोज फाइजरको भ्याक्सिन लगाएकाहरुमा कोरोनाबिरुद्ध मजुबत प्रतिरक्षाको विकाश भएको उल्लेख छ । दुबै डोज आष्ट्राजेनेका भ्याक्सिन लगाएकाहरुका तुलनामा मिश्रण डोज लगाएकाहरुमा अझ राम्रो प्रतिरक्षा प्रणाली विकाश भएको अध्ययनको निष्कर्ष रहेको छ । तर दुबै डोज फाइजरका भ्याक्सिन लगाएका तुलनामा मिश्रण लगाउँदा विकाश भएको प्रतिरक्षा प्रणाली अझ राम्रो भए नभएको स्पष्ट छैन ।
बेलायतमा गरिएको कमभोभ परीक्षणको प्रारम्भिक तथ्यांकले दुई प्रकारका फरक फरक डोज भ्याक्सिन लगाउँदा साइड इफेक्ट तुलनात्मक रुपमा बढी हुनसक्ने देखाएको छ । ज्वरो आउने, रिंगटा लाग्ने, टाउको दुख्ने जस्ता साइड इफेक्ट केही बढी देखिएपनि साइड इफेक्टका कारण अस्पताल भर्ना हुने अवस्था भने मिश्रण डोज लगाउने कसैको आएको छैन ।
तर साइड इफेक्ट बलियो प्रतिरक्षा रेस्पोन्सका कारण भएको हुनसक्ने वैज्ञानिकहरुले बताएका छन् । अधिकांश साइड इफेक्टहरु ४८ घण्टाभित्र हराएका थिए । समग्रमा वैज्ञानिकहरुले दुई प्रकारका भ्याक्सिनका फरक फरक डोज लगाउँदा सुरक्षित हुने तथ्यांकको अपेक्षा गरेको जनाएको छन् ।
कुन कुन देशले दिए फरक फरक प्रकारका भ्याक्सिन लगाउन अनुमति ?
बेलायतमा सुरुकै चरणमा फरक फरक भ्याक्सिनका दुईडोज मिसाउन मिल्ने अनुमति दिएको थियो । त्यस्तै जर्मनी, क्यानडा, स्वीडेन, फ्रान्स, स्पेन, इटलीले पहिलो डोज आष्ट्राजेनका भ्याक्सिन लगाएकाहरुलाई दोश्रो डोज अर्कै ब्राण्डको भ्याक्सिन लगाउन स्वीकृति दिएका छन् । आष्ट्राजेनका भ्याक्सिन लगाएकाहरुलाई दुर्लभ प्रकारको रगत जम्ने समस्या देखिएका विवरणहरु आएपछि यी देशहरुले पहिलो डोज आष्ट्राजेनेका लगाएकाहरुलाई दोश्रो डोज अर्कै भ्याक्सिन लगाउन अनुमति दिएका हुन् ।
त्यस्तै आष्ट्राजेनेका भ्याक्सिनको दोश्रो डोज आउन ढिलो भएपछि दक्षिण कोरियाले पनि गत साता पहिलो डोज आष्ट्राजेनेका लगाएकाहरुले दोश्रो डोज फाइजर भ्याक्सिन लगाउनसक्ने घोषणा गरेको छ । क्यानडाको भ्याक्सिन सल्लाहकार प्यानलले एउटा डोज फाइजर र अर्को डोज मोडेर्ना भ्याक्सिन लगाउन सकिने बताएको छ ।
तर यो मामलामा अमेरिकाको खाद्य तथा औषधी विभाग एफडीए भने केही रुढीवादी देखिएको छ । मोडेर्ना वा फाइजरको पहिलो डोज लगाएकाहरुले कुनै असाधारण अवस्थाका कारण पहिलो डोज लगाएको भ्याक्सिन उपलब्ध नभएको खण्डमा फरक ब्राण्डको दोश्रो डोज लगाउनसक्ने एफडीएले बताएको छ । अमेरिकाको एफडीएले क्लीनिकल परीक्षणका तथ्यांकहरु राम्रोसँग मूल्यांकन नगरीकनै भ्याक्सिन मिश्रणका लागि अनुमति दिने तत्काल सम्भावना देखिएको छैन ।
त्यस्तै विश्व स्वास्थ्य संगठनले पनि भ्याक्सिनहरु मिश्रण गरेर लगाउन स्वीकृति दिएको छैन । चाइनिज भ्याक्सिन भेरोसेल र बेलायतमा विकाश गरिएको आष्ट्राजेनेका मिश्रण गरेर लगाउन विश्व स्वास्थ्य संगठनले स्वीकृति प्रदान गरेको भन्दै आएका समाचारहरुलाई पनि विश्व स्वास्थ्य संगठनले खण्डन गरेको छ ।
